दुष्काळ आणि उष्णतेच्या लाटेचा धोका १० टक्क्यांवरून ३५ टक्क्यांवर

२०२७ मध्ये भारताला भीषण उन्हाळा आणि पाणीटंचाईचा सामना करावा लागू शकतो. प्रशांत महासागरात अल निनोचा प्रभाव वाढण्याची शक्यता असल्याने हवामानात मोठे बदल होण्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. अल निनो म्हणजे समुद्राच्या पाण्याचे तापमान नेहमीपेक्षा वाढणे. याचा परिणाम जगभरातील पावसाच्या पद्धतीवर होतो. भारतातही यामुळे मान्सूनचा पाऊस कमी पडण्याची किंवा त्याचे वेळापत्रक बदलण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शेती, पिण्याचे पाणी आणि ग्रामीण भागातील जनजीवनावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

एका संशोधनातून भारतातील दुष्काळ आणि उष्णतेच्या लाटेचा धोका वाढत असल्याचे समोर आले आहे. १९५१ ते २०१६ या काळात अशा संकटांचा सामना करणाऱ्या देशातील क्षेत्राचे प्रमाण १० टक्क्यांवरून ३५ टक्क्यांपर्यंत वाढले आहे. विशेष म्हणजे, राजस्थान आणि गुजरातसारख्या कमी पाऊस पडणाऱ्या राज्यांबरोबरच ओडिशा, पश्चिम बंगाल आणि आसामसारख्या राज्यांमध्येही हा धोका वाढला आहे. म्हणजेच, केवळ कोरड्या भागांनाच नव्हे, तर तुलनेने जास्त पाऊस पडणाऱ्या भागांनाही याचा फटका बसू शकतो.
हे ही वाचा:
भाजपाने दुकाने बंद केल्याने आंदोलकांची खरेदीची संधी हुकली!

मारुती सुझुकीची विक्री ऐतिहासिक उच्चांकावर

अल निनोचा सर्वाधिक परिणाम शेतकऱ्यांवर होण्याची शक्यता आहे. पाऊस कमी पडला आणि तापमान वाढले, तर पिकांना पुरेसे पाणी मिळणार नाही. परिणामी भात आणि गव्हाच्या उत्पादनात घट होऊ शकते. संशोधनानुसार, दुष्काळ आणि उष्णतेच्या लाटेचा एकत्रित परिणाम झाल्यास भात उत्पादनात १२.१ टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते. गव्हाच्या पिकालाही वाढत्या तापमानाचा फटका बसू शकतो. उत्पादन घटल्यास शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान होण्याबरोबरच बाजारात अन्नधान्याच्या पुरवठ्यावरही परिणाम होऊ शकतो.

मात्र, अल निनो निर्माण झाला म्हणजे भारतात दुष्काळ पडणारच, असे नाही. मान्सूनचा प्रत्यक्ष पाऊस इतर हवामान घटकांवरही अवलंबून असतो. तरीही संभाव्य धोका लक्षात घेता सरकार आणि शेतकऱ्यांनी आतापासून तयारी करणे गरजेचे आहे. पावसाचे पाणी साठवणे, विहिरी आणि तलावांचे पुनर्भरण करणे, कमी पाण्यात येणारी पिके घेणे आणि उपलब्ध पाण्याचा जपून वापर करणे आवश्यक ठरणार आहे. कारण पाऊस कमी पडला आणि उन्हाचा तडाखा वाढला, तर त्याचा परिणाम केवळ शेतीवरच नाही, तर सर्वसामान्यांच्या पाणीपुरवठ्यापासून अन्नधान्याच्या किमतीपर्यंत जाणवू शकतो.