अत्याधुनिक यंत्रसामग्री उत्पादनवाढीची १.२ अब्ज डॉलरची योजना

भारताने पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील अत्याधुनिक यंत्रसामग्रीच्या उत्पादनाला मोठी चालना देण्याची तयारी केली आहे. चीनवरील आयातीचे अवलंबित्व कमी करण्यासाठी केंद्र सरकार सुमारे १ अब्ज डॉलरच्या प्रोत्साहन योजनेवर काम करत असून, या माध्यमातून देशात बांधकाम आणि पायाभूत सुविधा उपकरणांचे उत्पादन वाढवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. भारतात महामार्ग, मेट्रो, बोगदे आणि उंच इमारतींचे प्रकल्प वेगाने वाढत असताना टनल बोरिंग मशीन, लिफ्ट, अग्निशमन यंत्रणा यांसारख्या अत्याधुनिक उपकरणांची मागणीही मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. मात्र, या क्षेत्रात देशाची परदेशी, विशेषतः चीनवरील अवलंबित्व अजूनही मोठे आहे.

प्रस्तावित योजनेमुळे पुढील सात वर्षांत सुमारे १.८ अब्ज डॉलरची गुंतवणूक आकर्षित करण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे. योजनेत कंपन्यांना भारतात उत्पादन वाढवण्यासाठी तसेच महत्त्वाचे घटक आणि तंत्रज्ञान देशातच विकसित करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाण्याची शक्यता आहे. केवळ परदेशातून सुटे भाग आयात करून भारतात त्यांची जोडणी करण्याऐवजी स्थानिक उत्पादन आणि संशोधन-विकासाला प्राधान्य देण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे.
हे ही वाचा:
बिहारमध्ये भरधाव वेगाच्या बसच्या अपघातात पाच जणांचा जागीच मृत्यू आणि अनेक जण जखमी

संभल हिंसाचारातील सूत्रधार शारिक सट्टाविरोधात रेड कॉर्नर नोटीस

टनल बोरिंग मशीनच्या बाबतीत चीन भारतासाठी महत्त्वाचा पुरवठादार राहिला आहे. मात्र, भारत-चीन संबंधांमध्ये निर्माण झालेल्या तणावानंतर या उपकरणांच्या आयातीमध्ये मोठी घट झाली. चीनकडून टनल बोरिंग मशीनची आयात २०२२-२३ मध्ये १.८ कोटी डॉलरवरून २०२३-२४ मध्ये केवळ ३० लाख डॉलरवर आली. त्यानंतरही आयात तुलनेने अत्यल्प राहिली. या परिस्थितीमुळे पायाभूत सुविधा प्रकल्पांसाठी आवश्यक अत्याधुनिक यंत्रसामग्रीचे देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्याची गरज अधिक अधोरेखित झाली आहे.

भारताची बांधकाम आणि पायाभूत सुविधा उपकरणांची बाजारपेठ सध्या सुमारे १०.४ अब्ज डॉलर, म्हणजेच जवळपास १ लाख कोटी रुपये इतकी आहे. सरकारी पायाभूत सुविधा खर्च आणि मोठ्या प्रकल्पांमध्ये होत असलेली वाढ पाहता या बाजारपेठेचा विस्तार आणखी वेगाने होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे या योजनेमुळे भारतीय कंपन्यांना मोठी संधी मिळण्याबरोबरच रोजगारनिर्मिती, तंत्रज्ञान विकास आणि स्थानिक उत्पादनालाही चालना मिळू शकते.

एकूणच, चीनकडून होणारी आयात कमी करून अत्याधुनिक बांधकाम यंत्रसामग्री भारतातच तयार करण्याचा सरकारचा प्रयत्न हा ‘आत्मनिर्भर भारत’च्या दिशेने महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. देशांतर्गत उत्पादन क्षमता मजबूत झाली तर भारताला केवळ आपल्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांसाठी परदेशावर अवलंबून राहावे लागणार नाही, तर भविष्यात भारतीय कंपन्या जागतिक बाजारपेठेतही या क्षेत्रात मोठी झेप घेऊ शकतील.