अमेरिकेच्या शेअर बाजारात पुन्हा एकदा मोठी घसरण पाहायला मिळाली असून जगातील सर्वात मोठ्या आणि प्रभावशाली तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या बाजारमूल्यात एका दिवसात तब्बल ७४ लाख कोटी रुपयांहून अधिक घट झाली. टेस्ला, अल्फाबेट (गुगलची मूळ कंपनी), ॲमेझॉन, मायक्रोसॉफ्ट, अॅपल, एनव्हिडिया आणि मेटा या सात दिग्गज कंपन्यांना ‘Magnificent Seven’ म्हणून ओळखले जाते. या कंपन्यांमध्ये झालेल्या मोठ्या विक्रीमुळे नॅस्डॅक आणि एसअँडपी ५०० निर्देशांकांवरही तीव्र दबाव आला.
या घसरणीमागे केवळ तिमाही निकाल कारणीभूत नाहीत, तर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रातील प्रचंड गुंतवणुकीबाबत वाढलेली चिंता, वाढते तेलाचे दर, महागाईचा धोका आणि भू-राजकीय तणाव यांचा एकत्रित परिणाम दिसून आला. गेल्या दोन वर्षांत AI क्रांतीमुळे या कंपन्यांच्या शेअर्सनी विक्रमी झेप घेतली होती. मात्र आता गुंतवणूकदारांचा प्रश्न असा आहे की, अब्जावधी डॉलरची AI गुंतवणूक प्रत्यक्षात नफा कधी देणार?
हे ही वाचा:
शिवसेनेचे उपसभापती सचिन अहिर यांच्या घरात अडीच कोटींची चोरी
आंदोलन हिंसक घटकांच्या ताब्यात, ११८ पोलीस जखमी, पोलिसांची २० वाहने फोडली
सौदी राजपुत्राच्या मृत्यूचं गूढ अखेर उलगडले
ट्रम्प यांचा नवा टॅरिफ बॉम्ब! चीन-इस्रायलवर १२.५% आयातशुल्काचा फटका
या घसरणीत सर्वाधिक फटका टेस्लाला बसला. कंपनीचे तिमाही निकाल अपेक्षेपेक्षा कमकुवत ठरले. नफ्यात घट, नकारात्मक फ्री कॅश फ्लो आणि रोबोटॅक्सी तसेच Optimus रोबोटसारख्या दीर्घकालीन प्रकल्पांवरील वाढता खर्च पाहून गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात विक्री केली. परिणामी टेस्लाच्या शेअरमध्ये एका दिवसात दहा टक्क्यांहून अधिक घसरण झाली.
अल्फाबेटलाही मोठा धक्का बसला. कंपनीने AI इन्फ्रास्ट्रक्चरवर आणखी मोठी भांडवली गुंतवणूक (Capital Expenditure) करण्याचे संकेत दिले. AI क्षेत्रात स्पर्धा टिकवण्यासाठी हा खर्च आवश्यक असला तरी अल्पकालीन नफ्यावर त्याचा परिणाम होण्याची भीती गुंतवणूकदारांना वाटत आहे. त्यामुळे कंपनीच्या शेअरमध्ये मोठी घसरण झाली आणि त्याचा परिणाम संपूर्ण टेक क्षेत्रावर झाला.
यामागे एक महत्त्वाचा आर्थिक मुद्दा आहे. गेल्या काही वर्षांत AI हा गुंतवणुकीचा सर्वात मोठा विषय बनला. डेटा सेंटर, अत्याधुनिक चिप्स, क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि जनरेटिव्ह AI मॉडेल्सवर कंपन्यांनी अब्जावधी डॉलर खर्च केले. या गुंतवणुकीमुळे भविष्यात मोठा महसूल मिळेल, अशी अपेक्षा आहे. परंतु सध्या या गुंतवणुकीचा परतावा (ROI) अपेक्षित वेगाने मिळत नसल्याने बाजार अधिक सावध झाला आहे. त्यामुळे ‘AI Bubble’ या चर्चेलाही पुन्हा जोर आला आहे.
दरम्यान, पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये मोठी वाढ झाली. तेल महागल्यास जागतिक महागाई पुन्हा वाढू शकते, अशी भीती निर्माण झाली आहे. महागाई वाढल्यास अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर जास्त काळ उच्च पातळीवर ठेवू शकते. उच्च व्याजदरांचा सर्वाधिक परिणाम उच्च मूल्यांकन असलेल्या टेक कंपन्यांवर होतो. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळण्यास सुरुवात केली.
‘Magnificent Seven’ कंपन्यांचे अमेरिकन शेअर बाजारातील वर्चस्व इतके मोठे आहे की या सात कंपन्यांमधील हालचाली संपूर्ण बाजाराची दिशा ठरवतात. गेल्या काही वर्षांत एसअँडपी ५०० निर्देशांकाच्या वाढीमध्ये या कंपन्यांचा सर्वाधिक वाटा होता. त्यामुळे त्यांच्यातील मोठी घसरण म्हणजे संपूर्ण बाजारासाठी नकारात्मक संकेत मानले जातात.
तज्ज्ञांच्या मते, ही घसरण केवळ घबराटीमुळे झालेली नाही. उलट, गुंतवणूकदार आता कंपन्यांच्या प्रत्यक्ष नफ्याकडे आणि रोख प्रवाहाकडे अधिक लक्ष देत आहेत. AI हा भविष्यातील मोठा उद्योग असला तरी त्यातून सातत्यपूर्ण उत्पन्न मिळण्यास अजून वेळ लागू शकतो. त्यामुळे केवळ आश्वासनांवर नव्हे, तर आर्थिक कामगिरीवर बाजार भर देत आहे.
भारतीय गुंतवणूकदारांसाठीही ही घटना महत्त्वाची आहे. भारतीय आयटी कंपन्या, म्युच्युअल फंड, जागतिक ETF आणि परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूक (FII) यांवर अमेरिकन बाजारातील हालचालींचा थेट परिणाम होतो. अमेरिकन टेक क्षेत्रात मोठी अस्थिरता निर्माण झाल्यास त्याचा परिणाम भारतीय आयटी शेअर्स, रुपयाचा विनिमय दर आणि एकूणच भारतीय शेअर बाजारातील गुंतवणूकदारांच्या भावना यांच्यावरही होऊ शकतो.
तथापि, अनेक विश्लेषक या घसरणीकडे दीर्घकालीन संकट म्हणून पाहत नाहीत. त्यांच्या मते, AI, क्लाउड कॉम्प्युटिंग, सेमिकंडक्टर आणि डिजिटल सेवा ही क्षेत्रे भविष्यातही अर्थव्यवस्थेची वाढ ठरवतील. मात्र पुढील टप्प्यात गुंतवणूकदार केवळ मोठ्या घोषणा किंवा भविष्यातील शक्यता पाहणार नाहीत; तर प्रत्यक्ष महसूल, नफा, रोख प्रवाह आणि खर्चावर नियंत्रण यांनाच अधिक महत्त्व देतील.
एकूणच, अमेरिकेतील टेक शेअर्समधील ही मोठी घसरण हा AI युगाचा शेवट नसून अतिउत्साहानंतर वास्तवाची झालेली आठवण आहे. बाजार आता स्पष्ट संदेश देत आहे—भविष्य कितीही उज्ज्वल असले तरी टिकाऊ नफा आणि मजबूत आर्थिक कामगिरीशिवाय अब्जावधी डॉलरचे मूल्यांकन कायम ठेवणे कठीण आहे.