देशातील ॲप-आधारित टॅक्सी व्यवसायाचे चित्र बदलण्याची क्षमता असलेला एक महत्त्वाकांक्षी प्रयोग गुजरातमधून सुरू झाला आहे. केंद्रीय गृहमंत्री आणि सहकार मंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते ‘भारत टॅक्सी’ या सहकारी तत्त्वावर आधारित देशातील पहिल्या चालक-मालकीच्या राईड-हेलिंग प्लॅटफॉर्मचे उद्घाटन करण्यात आले. या उपक्रमामुळे ओला आणि उबरसारख्या खासगी कंपन्यांना थेट आव्हान निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. मात्र, हा केवळ आणखी एक टॅक्सी ॲप नाही, तर चालकांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाचा आणि सहकाराच्या नव्या मॉडेलचा एक महत्त्वपूर्ण प्रयोग आहे.
आजपर्यंत ॲप-आधारित टॅक्सी सेवांमध्ये चालक स्वतःची गाडी चालवत असला तरी त्याला प्रत्येक प्रवासातून मोठ्या प्रमाणात कमिशन कंपनीला द्यावे लागते. अनेक चालकांनी सातत्याने याबाबत नाराजी व्यक्त केली होती. ‘भारत टॅक्सी’ने याच समस्येवर थेट उपाय शोधला आहे. या प्लॅटफॉर्ममध्ये चालकांकडून कोणतेही कमिशन आकारले जाणार नाही. प्रवाशांनी दिलेले संपूर्ण भाडे थेट चालकांच्या खात्यात जमा होईल. त्यामुळे त्यांच्या उत्पन्नात थेट वाढ होणार असून त्यांना त्यांच्या मेहनतीचा योग्य मोबदला मिळणार आहे.
हे ही वाचा:
“खरे काश्मिरी नाहीत” वक्तव्यावरून पीओके पंतप्रधान पाकिस्तानवर उखडले
यूएस ओपनमध्ये रौनक चौहानची ऐतिहासिक झेप
यूएस ओपनमध्ये रौनक चौहानची ऐतिहासिक झेप
भायखळ्यात मोहरमच्या जुलूसमध्ये वाटल्या विषारी कॅप्सूलचे; एक गंभीर
अमित शाह यांनी या उपक्रमाचे उद्घाटन करताना स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, “या प्लॅटफॉर्मवर चालक हा फक्त ड्रायव्हर नाही, तर मालक आणि भागीदार आहे.” सहकाराच्या तत्त्वावर उभारलेल्या या मॉडेलमध्ये प्रत्येक चालकाला संस्थेतील सहभाग मिळणार आहे. म्हणजेच व्यवसायाचा फायदा केवळ एखाद्या खासगी कंपनीपुरता मर्यादित न राहता तो चालकांपर्यंत पोहोचणार आहे. यामुळे गिग इकॉनॉमीमध्ये काम करणाऱ्या लाखो चालकांसाठी आर्थिक स्थैर्य आणि सामाजिक सुरक्षेचे नवे दार उघडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
‘भारत टॅक्सी’ची सुरुवात गुजरातमधील १४ प्रमुख शहरांत करण्यात आली आहे. अहमदाबाद, सूरत, वडोदरा, राजकोट, जामनगर, भावनगर, जुनागढ, द्वारका, सोमनाथ, आनंद, नडियाद, मेहसाणा, वलसाड आणि अमरेली या शहरांमध्ये ही सेवा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. पुढील काही आठवड्यांत संपूर्ण गुजरातमध्ये आणि त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने देशभरात या सेवेचा विस्तार करण्याचे नियोजन आहे.
या प्लॅटफॉर्ममध्ये कार, ऑटो आणि बाईक अशा विविध प्रवास पर्यायांचा समावेश करण्यात आला आहे. प्रवाशांसाठी पारदर्शक भाडे, सुरक्षित प्रवास, सर्ज प्रायसिंगपासून दिलासा आणि स्थानिक स्तरावर अधिक विश्वासार्ह सेवा देण्यावर भर दिला जाणार आहे. चालकांसाठीही डिजिटल पेमेंट, तंत्रज्ञानावर आधारित सेवा आणि थेट कमाईची व्यवस्था उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
‘भारत टॅक्सी’ची आणखी एक मोठी ताकद म्हणजे त्यामागे उभे असलेले देशातील सहकार क्षेत्र. अमूल, इफको, नाफेड, कृभको, नाबार्ड, एनडीडीबी, एनसीडीसी आणि एनसीईएल यांसारख्या प्रमुख सहकारी संस्थांनी या उपक्रमाला पाठबळ दिले आहे. त्यामुळे हा प्रकल्प केवळ व्यावसायिक स्पर्धेसाठी नसून सहकाराच्या माध्यमातून रोजगार, उत्पन्न आणि आर्थिक स्वावलंबन वाढवण्याच्या व्यापक उद्देशाने राबवला जात आहे.
भारतामध्ये गिग इकॉनॉमी वेगाने वाढत आहे. लाखो युवक टॅक्सी, ऑटो आणि डिलिव्हरी सेवांमधून रोजगार मिळवत आहेत. मात्र, कमिशन, इंधन खर्च, वाहनांचे हप्ते आणि वाढता स्पर्धात्मक दबाव यामुळे अनेक चालक आर्थिक अडचणीत सापडतात. अशा परिस्थितीत ‘झिरो कमिशन’ मॉडेल प्रत्यक्षात किती यशस्वी ठरते, याकडे संपूर्ण उद्योगाचे लक्ष लागले आहे.
या उपक्रमामुळे ओला आणि उबरसारख्या कंपन्यांनाही त्यांच्या कमिशन धोरणाचा फेरविचार करावा लागू शकतो, अशी चर्चा सुरू झाली आहे. जर चालकांना अधिक उत्पन्न आणि प्रवाशांना कमी खर्चात दर्जेदार सेवा मिळाली, तर भारतातील ॲप-आधारित टॅक्सी व्यवसायात मोठी स्पर्धा निर्माण होऊ शकते. सहकार, तंत्रज्ञान आणि डिजिटल अर्थव्यवस्था यांचा संगम घडवणारा ‘भारत टॅक्सी’ हा प्रयोग यशस्वी ठरला, तर तो देशातील गिग इकॉनॉमीसाठी एक नवा आदर्श मॉडेल ठरू शकतो.