ज्याच्यावर जग हसले, त्यानेच इतिहास लिहिला!

कधीकाळी एका व्यक्तीची संकल्पना ऐकून संपूर्ण ऑटोमोबाईल उद्योग हसला होता. लोक म्हणत होते की पेट्रोल-डिझेलची गाडी सोडून इलेक्ट्रिक वाहनांवर जग चालेल, हे अशक्य आहे. काही जणांनी तर ड्रायव्हरलेस कार, मंगळावर वसाहत, पुनर्वापर करता येणारी रॉकेट्स आणि अवकाशातील इंटरनेट यासारख्या कल्पनांची उघडपणे खिल्ली उडवली होती. मात्र इतिहासाची एक खास सवय असते. तो सुरुवातीला वेडेपणा वाटणाऱ्या कल्पनांनाच पुढे जाऊन क्रांती म्हणतो…

जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींच्या यादीत अनेक नावे आली आणि गेली. तेलसम्राट जॉन डी. रॉकफेलर, मायक्रोसॉफ्टचे बिल गेट्स, अॅमेझॉनचे जेफ बेझोस, लक्झरी उद्योगातील बर्नार्ड अर्नॉल्ट यांच्यासारख्या दिग्गजांनी संपत्तीचे अनेक विक्रम प्रस्थापित केले. मात्र ‘ट्रिलियनेअर’ हा शब्द आजवर केवळ अर्थतज्ज्ञांच्या चर्चेत किंवा भविष्यवेधांमध्येच ऐकायला मिळत होता. आता तो प्रत्यक्षात उतरला आहे. स्पेसएक्सच्या ऐतिहासिक आयपीओनंतर एलन मस्क यांनी 1 ट्रिलियन डॉलर म्हणजेच तब्बल 1,000 अब्ज डॉलर किंवा भारतीय चलनात सुमारे 86 लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक संपत्ती गाठत आर्थिक इतिहासात नवे पर्व सुरू केले आहे.
हे ही वाचा:
आधी अंतरिम करार लागू होईल, त्यानंतर अणुकार्यक्रमावर चर्चा!

रिलायन्स अनिल अंबानी समूहाच्या दोन माजी अधिकाऱ्यांना अटक

मुंबईतील मोगावीरा सहकारी बँकेवर आरबीआयचा दणका

आसामच्या जोरहाटमध्ये भारतीय हवाई दलाच्या AN-32 विमानाचा अपघात

स्पेसएक्सच्या शेअर बाजारातील प्रवेशाने जगभरातील गुंतवणूकदारांना अक्षरशः वेड लावले. कंपनीचे मूल्यांकन काही तासांतच 2 ट्रिलियन डॉलर ते 2.3 ट्रिलियन डॉलर या पातळीवर पोहोचले. तुलना करायची झाली तर हे मूल्यांकन भारतातील अनेक आघाडीच्या सूचीबद्ध कंपन्यांच्या एकत्रित बाजारमूल्याच्या जवळपास आहे. जगातील अवघ्या काही देशांच्या सकल देशांतर्गत उत्पन्नापेक्षा (GDP) स्पेसएक्सचे बाजारमूल्य जास्त झाल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.

एलन मस्क यांच्याकडे स्पेसएक्समधील सुमारे 75 ते 80 टक्के हिस्सेदारी असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे कंपनीच्या बाजारमूल्यात झालेल्या वाढीचा सर्वाधिक फायदा त्यांनाच झाला. आयपीओपूर्वी त्यांची संपत्ती सुमारे 420 ते 450 अब्ज डॉलर असल्याचा अंदाज होता. मात्र स्पेसएक्सच्या लिस्टिंगनंतर एका झटक्यात त्यांच्या संपत्तीत 600 अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त वाढ झाली आणि त्यांनी 1 ट्रिलियन डॉलरचा अभूतपूर्व टप्पा पार केला.

1 ट्रिलियन डॉलरची व्याप्ती किती मोठी आहे हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. भारताचा 2026-27 चा केंद्रीय अर्थसंकल्प सुमारे 52 लाख कोटी रुपये आहे. म्हणजेच एलन मस्क यांची वैयक्तिक संपत्ती भारताच्या वार्षिक केंद्र सरकारच्या खर्चापेक्षाही खूप जास्त आहे. त्यांची संपत्ती पाकिस्तान, श्रीलंका, नेपाळ, बांगलादेश आणि अनेक आफ्रिकी देशांच्या एकत्रित अर्थव्यवस्थेच्या तुलनेतही प्रचंड मोठी मानली जात आहे.

या यशामागे केवळ स्पेसएक्स नाही, तर मस्क यांनी उभारलेले संपूर्ण तंत्रज्ञान साम्राज्य आहे. टेस्लाचे बाजारमूल्य अद्याप शेकडो अब्ज डॉलरमध्ये आहे. एक्स (पूर्वीचे ट्विटर), न्यूरालिंक, द बोरिंग कंपनी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित अनेक उपक्रमांमध्ये त्यांची मोठी गुंतवणूक आहे. विशेषतः कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि रोबोटिक्स क्षेत्रातील पुढील दशकातील संधी लक्षात घेता गुंतवणूकदारांनी मस्क यांच्या कंपन्यांना भविष्यातील आर्थिक महासत्ता मानण्यास सुरुवात केली आहे.

स्पेसएक्सच्या यशाचे खरे कारण म्हणजे कंपनीने अंतराळ उद्योगाचे अर्थशास्त्रच बदलून टाकले. 2002 मध्ये स्थापना झालेल्या या कंपनीने सुरुवातीला सलग तीन रॉकेट मोहिमा अपयशी ठरवल्या होत्या. त्या वेळी कंपनी दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर होती. मात्र आज स्पेसएक्सकडे जगातील सर्वात मोठे उपग्रह नेटवर्क आहे. स्टारलिंकद्वारे 100 हून अधिक देशांमध्ये इंटरनेट सेवा दिली जात आहे. कंपनीने 10,000 पेक्षा जास्त उपग्रह अवकाशात पाठवले असून लाखो ग्राहक या सेवेशी जोडले गेले आहेत.

याशिवाय नासाच्या अनेक महत्त्वाच्या मोहिमांमध्ये स्पेसएक्स प्रमुख भागीदार बनली आहे. पुनर्वापर करता येणाऱ्या रॉकेट तंत्रज्ञानामुळे प्रक्षेपणाचा खर्च तब्बल 70 ते 80 टक्क्यांनी कमी करण्यात कंपनीला यश आले. यामुळे अंतराळ उद्योगात स्पेसएक्सने जवळपास मक्तेदारीसारखी स्थिती निर्माण केली आहे.

स्पेसएक्सच्या आयपीओचा आणखी एक महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे संपत्ती निर्मिती. कंपनीतील हजारो कर्मचारी एका दिवसात कोट्यधीश बनले. अंदाजे 4,400 पेक्षा जास्त विद्यमान आणि माजी कर्मचाऱ्यांच्या शेअर्सचे मूल्य लाखो डॉलरमध्ये पोहोचले. काही वरिष्ठ अभियंत्यांच्या भागभांडवलाचे मूल्य 100 दशलक्ष डॉलरपेक्षा जास्त झाल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे हा आयपीओ अमेरिकेच्या कॉर्पोरेट इतिहासातील सर्वात मोठ्या संपत्ती निर्मितीच्या घटनांपैकी एक मानला जात आहे.

मात्र या यशाची दुसरी बाजूही आहे. जगातील अवघ्या 1 टक्के लोकांकडे जागतिक संपत्तीपैकी जवळपास 45 टक्के संपत्ती असल्याचे विविध अहवाल सांगतात. अशा परिस्थितीत एका व्यक्तीकडे 1 ट्रिलियन डॉलरची संपत्ती असणे ही आर्थिक विषमतेवरील चर्चेला नवी धार देणारी घटना ठरत आहे. अनेक अर्थतज्ज्ञांनी अब्जाधीशांवरील अतिरिक्त कर, संपत्तीचे पुनर्वितरण आणि कॉर्पोरेट नियमन यांची मागणी पुन्हा जोर धरू शकते, असे मत व्यक्त केले आहे.

तथापि, मस्क समर्थकांचा युक्तिवाद वेगळा आहे. त्यांच्या मते, ही संपत्ती निष्क्रिय नाही. ती लाखो गुंतवणूकदारांचा विश्वास, हजारो उच्च-कौशल्य रोजगार, संशोधनातील अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक आणि भविष्यातील तंत्रज्ञानाच्या मूल्यांकनाचे प्रतिबिंब आहे. म्हणजेच मस्क यांची ट्रिलियन डॉलर संपत्ती ही केवळ वैयक्तिक श्रीमंती नसून जग भविष्यात कोणत्या क्षेत्रांवर पैज लावत आहे याचे प्रतीक आहे.

विश्लेषकांच्या मते, स्पेसएक्सचे आयपीओ आणि मस्क यांचा ट्रिलियनेअर दर्जा हा 21व्या शतकातील अर्थव्यवस्थेच्या बदलत्या केंद्रबिंदूचा संकेत आहे. एकेकाळी तेल, पोलाद आणि बँकिंग या क्षेत्रांनी संपत्ती निर्माण केली. त्यानंतर इंटरनेट आणि ई-कॉमर्सचा काळ आला. आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता, अंतराळ संशोधन, उपग्रह इंटरनेट, स्वयंचलित वाहने आणि रोबोटिक्स ही पुढील दशकातील सर्वात मोठी संपत्ती निर्माण करणारी क्षेत्रे ठरणार असल्याचे या घटनेने अधोरेखित केले आहे.

एलन मस्क यांचा ट्रिलियन डॉलरचा टप्पा हा केवळ एका व्यक्तीच्या संपत्तीचा विक्रम नाही; तो मानवी महत्त्वाकांक्षा, तांत्रिक नवकल्पना आणि भांडवली बाजाराच्या शक्तीचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे. आज ते जगातील पहिले ट्रिलियनेअर ठरले असले, तरी त्यांच्या दृष्टीने ही फक्त आणखी एका मोठ्या प्रवासाची सुरुवात आहे. कारण त्यांचे अंतिम लक्ष्य अजूनही तेच आहे—मंगळावर मानवाची पहिली कायमस्वरूपी वसाहत उभारणे.