भारतात इलेक्ट्रिक वाहनांची ऐतिहासिक झेप

भारतातील इलेक्ट्रिक वाहन (ईव्ही) बाजाराने जुलै २०२६ मध्ये अभूतपूर्व कामगिरी करत नवा इतिहास रचला आहे. फेडरेशन ऑफ ऑटोमोबाईल डीलर्स असोसिएशन्स (FADA) च्या अहवालानुसार, जुलै महिन्यात देशभरात तब्बल ३ लाख २७ हजार ९०१ इलेक्ट्रिक वाहनांची विक्री झाली. ही आतापर्यंतची सर्वाधिक मासिक विक्री असून, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत सुमारे ६६ टक्क्यांची वाढ नोंदवण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, देशातील एकूण वाहन विक्रीमध्ये इलेक्ट्रिक वाहनांचा वाटा प्रथमच १२ टक्क्यांहून अधिक झाला आहे. त्यामुळे भारतात हरित वाहतुकीकडे होणाऱ्या संक्रमणाला मोठी गती मिळाल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

गेल्या काही वर्षांत इलेक्ट्रिक वाहनांची मागणी सातत्याने वाढत असली तरी जुलै महिन्यातील आकडेवारीने उद्योग क्षेत्रालाच आश्चर्याचा धक्का दिला आहे. पेट्रोल आणि डिझेलच्या वाढत्या किमती, पर्यावरणाबाबत वाढलेली जागरूकता, सरकारकडून मिळणारे प्रोत्साहन आणि वाहन उत्पादकांनी बाजारात आणलेल्या नव्या मॉडेल्समुळे ग्राहकांचा कल मोठ्या प्रमाणावर इलेक्ट्रिक वाहनांकडे वळत आहे. एकेकाळी केवळ प्रयोग म्हणून पाहिले जाणारे इलेक्ट्रिक वाहन आता सर्वसामान्य भारतीयांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनू लागले आहे.
हे ही वाचा:
खालिद, शरजीलच्या सुटकेची मागणी करणाऱ्या दोन विद्यार्थ्यांना जामीन नाही

‘मला माझ्या उत्तराखंडमध्ये घर घ्यायचंय!’

या विक्रमी वाढीत सर्वात मोठा वाटा इलेक्ट्रिक दुचाकींचा आहे. जुलै महिन्यात प्रथमच दोन लाखांहून अधिक इलेक्ट्रिक दुचाक्यांची विक्री झाली. शहरी भागातील रोजच्या प्रवासासाठी इलेक्ट्रिक स्कूटर आणि बाईक हा सर्वात किफायतशीर पर्याय ठरत असल्याने तरुण, नोकरदार, विद्यार्थी आणि डिलिव्हरी सेवा क्षेत्रातील कर्मचारी मोठ्या प्रमाणावर या वाहनांना पसंती देत आहेत. एका चार्जमध्ये अधिक अंतर पार करणाऱ्या बॅटऱ्या, कमी देखभाल खर्च आणि इंधनाच्या तुलनेत अत्यल्प धावता खर्च यामुळे इलेक्ट्रिक दुचाक्यांची लोकप्रियता झपाट्याने वाढत आहे.

इलेक्ट्रिक कार बाजारातही सकारात्मक चित्र दिसून आले आहे. काही वर्षांपूर्वी महागड्या आणि मर्यादित पर्यायांमुळे इलेक्ट्रिक कारची मागणी कमी होती. मात्र आता विविध वाहन कंपन्यांनी मध्यमवर्गीय ग्राहकांसाठी परवडणाऱ्या किमतीत आधुनिक मॉडेल्स उपलब्ध करून दिली आहेत. जलद चार्जिंग, अधिक रेंज, आकर्षक डिझाइन आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानामुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढत आहे. परिणामी, इलेक्ट्रिक कार विक्रीतही लक्षणीय वाढ नोंदवली गेली आहे.

तीनचाकी वाहनांच्या क्षेत्रात तर इलेक्ट्रिक वाहनांनी जवळपास वर्चस्व प्रस्थापित केले आहे. जुलै महिन्यात विकल्या गेलेल्या तीनचाकी वाहनांपैकी ६५ टक्क्यांहून अधिक वाहने इलेक्ट्रिक होती. ऑटो-रिक्षा आणि लहान मालवाहतूक क्षेत्रातील चालकांसाठी इंधन खर्चात मोठी बचत होत असल्याने इलेक्ट्रिक वाहनांकडे त्यांचा कल वाढला आहे. कमी चालू खर्चामुळे त्यांच्या उत्पन्नातही वाढ होत असल्याचे उद्योग क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे मत आहे.

या यशामागे केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या धोरणांचाही मोठा वाटा आहे. इलेक्ट्रिक वाहनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी राबवण्यात आलेल्या विविध योजनांमुळे ग्राहकांना आर्थिक लाभ मिळत आहे. कमी जीएसटी, बॅटरी उत्पादनाला चालना देणाऱ्या योजना, स्थानिक उत्पादनाला प्रोत्साहन आणि सार्वजनिक चार्जिंग स्टेशनचे वाढते जाळे यामुळे इलेक्ट्रिक वाहनांचा स्वीकार अधिक वेगाने होत आहे. काही वर्षांपूर्वी चार्जिंग सुविधांचा अभाव हा मोठा अडथळा मानला जात होता. मात्र आता राष्ट्रीय महामार्ग, शहरे आणि व्यावसायिक केंद्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर चार्जिंग स्टेशन उभारली जात असल्याने ग्राहकांचा आत्मविश्वास वाढला आहे.

भारतीय वाहन उद्योगासाठी ही आकडेवारी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. जगभरात स्वच्छ ऊर्जेवर आधारित वाहतुकीकडे कल वाढत असताना भारतही या शर्यतीत वेगाने पुढे जात आहे. देशांतर्गत उत्पादन वाढल्याने रोजगारनिर्मिती, बॅटरी उत्पादन, इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाईल घटक उद्योग आणि चार्जिंग पायाभूत सुविधा या क्षेत्रांनाही मोठी चालना मिळत आहे. त्यामुळे इलेक्ट्रिक वाहन उद्योग हा भारताच्या आर्थिक विकासातील महत्त्वाचा आधारस्तंभ ठरण्याची चिन्हे दिसत आहेत.

तथापि, या वेगवान वाढीसमोर काही आव्हाने अद्याप कायम आहेत. ग्रामीण भागात चार्जिंग सुविधांची कमतरता, बॅटरी पुनर्वापराची व्यवस्था, कच्च्या मालाचा पुरवठा आणि इलेक्ट्रिक वाहनांच्या सुरुवातीच्या किंमती यांसारख्या प्रश्नांवर अजूनही प्रभावी उपाययोजना कराव्या लागणार आहेत. तसेच वाढत्या मागणीमुळे उत्पादन क्षमता आणि पुरवठा साखळी मजबूत करणेही उद्योगासाठी तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.

एकूणच, जुलै २०२६ मधील इलेक्ट्रिक वाहन विक्रीचा विक्रम हा केवळ आकड्यांपुरता मर्यादित नाही, तर भारतातील बदलत्या ग्राहक मानसिकतेचा, तांत्रिक प्रगतीचा आणि हरित अर्थव्यवस्थेकडे होत असलेल्या वेगवान वाटचालीचा स्पष्ट पुरावा आहे. सरकार, वाहन उत्पादक आणि ग्राहक या तिन्ही घटकांनी एकत्रितपणे दिलेल्या प्रतिसादामुळे भारतातील इलेक्ट्रिक वाहन क्रांती आता निर्णायक टप्प्यावर पोहोचली असून, आगामी काळात देश जगातील सर्वात मोठ्या इलेक्ट्रिक वाहन बाजारपेठांपैकी एक म्हणून उदयास येण्याची शक्यता अधिक बळकट झाली आहे.