दीर्घकालीन अंतराळ प्रवासातील मानवी सहनशक्तीचा अभ्यास करण्यासाठी सहा स्वयंसेवकांनी १०० दिवसांच्या विलगीकरण मोहिमेला सुरुवात केली आहे. ‘SOLIS100’ नावाचा हा महत्त्वाकांक्षी प्रयोग European Space Agency (ESA)च्या नेतृत्वाखाली German Aerospace Center (DLR)च्या कोलोन येथील प्रगत संशोधन सुविधेत राबवला जात आहे.
स्वयंसेवकांना ‘एन्विहॅब’ या बंदिस्त निवासस्थानात ठेवण्यात आले असून, येथे ते पृथ्वीच्या निम्न कक्षेबाहेरील मोहिमांप्रमाणे एकांत, स्वायत्तता आणि मानसिक तणावाचा अनुभव घेणार आहेत. पुढील तीन महिन्यांत त्यांना चंद्र आणि मंगळ मोहिमांसारख्या कठोर वेळापत्रकांचे पालन करावे लागणार आहे.
ESAच्या मुख्य अन्वेषण शास्त्रज्ञ एंगेलिक वान ओम्बेर्गेन यांच्या मते, या अभ्यासातून दीर्घकाळ एकांतवासाचा मानवी मानसशास्त्र, आकलनशक्ती आणि शारीरिक आरोग्यावर होणारा परिणाम समजून घेण्यावर भर दिला जाणार आहे. ताण, थकवा आणि कार्यक्षमतेतील घट यांची सुरुवातीची चिन्हे ओळखणे हे संशोधकांचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. २६ ते ३२ वयोगटातील स्वयंसेवकांवर झोपेचे पॅटर्न, तणावाची पातळी, टीम डायनॅमिक्स आणि संज्ञानात्मक कार्यक्षमतेसंबंधी विविध चाचण्या केल्या जाणार आहेत. तसेच, मर्यादित वातावरणाशी जुळवून घेताना होणारे शारीरिक बदल आणि मायक्रोबायोममधील बदलांचाही अभ्यास होणार आहे.
हे ही वाचा:
इराण-अमेरिका थेट चर्चा नाही; पाकिस्तानमार्फत होणार संवाद
रशियाने २२ टन सोने विकले; जागतिक बाजारात खळबळ
कोकणात डेटा सेंटरचा मोठा प्रकल्प; ₹१.४३ लाख कोटींची गुंतवणूक
सांगली शिवोत्सवाची लाठी – काठी, दांडपट्टा, मर्दानी खेळाच्या प्रात्यक्षिकांनी सांगता!
सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणावर आधारित इतर सिम्युलेशनपेक्षा हा प्रयोग विशेषतः मानसिक आणि वर्तनात्मक आव्हानांवर केंद्रित आहे. मर्यादित संवाद, विलंबित संपर्क आणि वाढलेली स्वायत्तता यामुळे निर्माण होणाऱ्या तणावांचा सखोल अभ्यास केला जाणार आहे. ESAच्या मते, अशा प्रयोगांमधून मिळणारे निष्कर्ष भविष्यातील चंद्र आणि मंगळ मोहिमांसाठी क्रू निवड, प्रशिक्षण आणि ऑनबोर्ड सपोर्ट सिस्टीम ठरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतील. तसेच, अंतराळवीरांचे मानसिक आरोग्य, सांघिक समन्वय आणि कार्यक्षमता टिकवण्यासाठी नवीन धोरणे विकसित करण्यासही मदत होणार आहे.
