या आठवड्याच्या सुरुवातीला अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी असा दावा केला की, इराण युद्ध संपवण्यासाठी “अधिक मध्यममार्गी” आणि “अधिक समजूतदार” नेत्यांशी चर्चा सुरू आहे. मात्र, इराणने हा दावा फेटाळला आहे. त्यामुळे सध्या इराणमध्ये नेमके नियंत्रण कोणाकडे आहे, याबाबत प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
अहवालानुसार, प्रभावशाली इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड्स कॉर्प्सने राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांच्याशी सुरू असलेल्या सत्तासंघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर प्रत्यक्षात नियंत्रण हाती घेतले आहे. परिणामी, मध्यममार्गी नेता म्हणून ओळखले जाणारे पेजेशकियन “पूर्ण राजकीय ठप्प” अवस्थेत ढकलले गेले आहेत.
सर्वोच्च नेते कुठे आहेत?
या परिस्थितीचे मुख्य कारण म्हणजे सर्वोच्च नेत्याचा अभाव. अमेरिकन-इस्रायली हल्ल्यांमध्ये अयातोल्ला अली खामेनी आणि इराणच्या अनेक वरिष्ठ नेत्यांचा मृत्यू झाला. त्यानंतर त्यांचा मुलगा मोज्तबा खामेनी यांची सर्वोच्च नेते म्हणून नियुक्ती झाली.
मात्र, त्यानंतर मोजतबा सार्वजनिकरीत्या कुठेही दिसले नाहीत. त्यांच्याकडून कोणतेही थेट संदेश आलेले नाहीत—फक्त टीव्हीवर संदेश वाचून दाखवले जात आहेत. त्यामुळे ते मृत आहेत किंवा कोमामध्ये आहेत, अशी अटकळ व्यक्त केली जात आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही ते गंभीर अवस्थेत असल्याचे सूचित केले, तर अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री पीट हेगसेट यांनी ते “गंभीर जखमी” असल्याचे म्हटले आहे.
आयआरजीसीने ताबा घेतला
या सत्ताव्यवस्थेतील रिक्ततेमुळे आयआरजीसीने नियंत्रण मजबूत केले आहे. अहवालानुसार, वरिष्ठ आयआरजीसी अधिकाऱ्यांचा “लष्करी परिषद” दररोज महत्त्वाचे निर्णय घेत आहे. मोजतबा खामेनेई यांच्याभोवती कडक सुरक्षा व्यवस्था उभारली आहे. सरकारी अहवालही त्यांच्यापर्यंत पोहोचू दिले जात नाहीत. राष्ट्राध्यक्षांच्या भेटीच्या विनंत्यांकडे दुर्लक्ष केले जात आहे. राष्ट्रपतींच्या नियुक्त्यांवरही आयआरजीसी नियंत्रण ठेवत आहे. उदाहरणार्थ, पेझेश्कियान यांनी हुसेन देहघान यांची गुप्तचर मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्याचा प्रयत्न केला, पण आयआरजीसी प्रमुख अहमद वाहिदी यांच्या दबावामुळे तो प्रयत्न अयशस्वी ठरला.
हे ही वाचा:
१९८४ शीखविरोधी दंग्यांच्या पीडितांचे वकील एच. एस. फुलका भाजपमध्ये
रुपयाला दिलासा! डॉलरसमोर १५ पैशांची मजबुती
रशियन लष्करी विमान कोसळून अपघात; २९ जणांचा मृत्यू
एलपीजी व्यावसायिक सिलिंडर दरात ₹१९५.५० ची वाढ
पारंपरिक व्यवस्थेत बदल
पूर्वीच्या व्यवस्थेनुसार, राष्ट्राध्यक्ष गुप्तचर मंत्र्यांची नियुक्ती करत असत, मात्र सर्वोच्च नेत्याची मंजुरी आवश्यक असे. पण आता मोजतबा खामेनेई यांची स्थिती अस्पष्ट असल्यामुळे आयआरजीसीने हा अधिकारही स्वतःकडे घेतला आहे.
होर्मूज सामुद्रधुनीवर नियंत्रण
आयआरजीसी सध्या हॉर्मुझची सामुद्रधुनी या महत्त्वाच्या तेल वाहतुकीच्या मार्गावरही नियंत्रण ठेवत आहे. हा मार्ग जवळपास बंद करण्यात आला आहे, ज्याचा जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होत आहे.
दीर्घकालीन प्रभाव
आयआरजीसीची स्थापना १९७९ च्या क्रांतीनंतर झाली होती. कालांतराने त्यांनी फक्त लष्करीच नव्हे तर आर्थिक क्षेत्रातही मोठे साम्राज्य उभारले आहे—तेल, वाहतूक, बँकिंग आणि रिअल इस्टेट यांसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांवर त्यांचे नियंत्रण आहे. सध्याची परिस्थिती पाहता, इराणमध्ये राजकीय सत्तेचा ताबा हळूहळू निवडून आलेल्या नेतृत्वाकडून लष्करी शक्तीकडे सरकत असल्याचे स्पष्ट होत आहे.
