अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबत केलेल्या एका दाव्यामुळे अमेरिका-इराण संघर्ष आणखी चिघळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. ट्रम्प यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा नकाशा शेअर करत त्याला ‘न्यू यूएस टेरिटरी’ म्हणजेच ‘नवा अमेरिकी प्रदेश’ असे संबोधले. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी आता आमचीच अशा शब्दातील या वक्तव्यामुळे सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या या जलमार्गावरून अमेरिका आणि इराणमधील संघर्ष पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. मात्र, ट्रम्प यांच्या या पोस्टचा अर्थ हॉर्मुझवर अमेरिकेचे अधिकृत सार्वभौमत्व प्रस्थापित झाले आहे, असा होत नाही.
दरम्यान, इराणने हॉर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करण्यास नकार दिला आहे. अमेरिकेने जूनमध्ये झालेल्या अंतरिम करारातील अटी पूर्ण केल्याशिवाय हा जलमार्ग खुला केला जाणार नाही, अशी भूमिका इराणने घेतली आहे. इराणच्या मते, अमेरिकेने इराणी बंदरांवरील नाकेबंदी उठवावी, तेलावरील निर्बंध हटवावेत, गोठवलेली इराणी मालमत्ता मुक्त करावी आणि लष्करी धमक्या व कारवाया थांबवाव्यात. या मागण्या पूर्ण झाल्यानंतरच हॉर्मुझमधील वाहतूक सुरळीत करण्याबाबत पुढे चर्चा होऊ शकते.
हे ही वाचा:
गॉल कसोटीत विजयासाठी भारताला ६ विकेट्स गरज
चाकणचे खड्डे बुजणार; ३१ ऑगस्टपर्यंत रस्ते दुरुस्तीचे आदेश
टेस्ट क्रिकेटमध्ये पंतचा ‘सिक्सर’ विक्रम; १०० षटकारांचा ऐतिहासिक टप्पा
बांगलादेशविरुद्ध दुसऱ्या कसोटीसाठी ऑस्ट्रेलियाच्या संघात एकमेव बदल
हॉर्मुझची सामुद्रधुनी ही जागतिक ऊर्जा व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. युद्धापूर्वी जगातील सुमारे पाचवा तेलपुरवठा या मार्गातून होत होता. त्यामुळे या मार्गावरील वाहतूक ठप्प राहिल्याने जागतिक बाजारपेठेत पुरवठ्याबाबत चिंता वाढली आहे. तेलाच्या किमतींवरही त्याचा थेट परिणाम होत असून, १८ ऑगस्ट रोजी ब्रेंट क्रूडचा भाव सुमारे ९१ डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचला, तर अमेरिकन डब्ल्यूटीआयचा भाव सुमारे ८५ डॉलरवर गेला.
अमेरिका आणि इराणमध्ये शांततेसाठी सुरू असलेले प्रयत्नही सध्या ठप्प आहेत. ट्रम्प प्रशासनाकडून इराणवर दबाव वाढवला जात असताना, तेहरानने संघर्षाची तीव्रता आणखी वाढवण्याचा इशारा दिला आहे. इराणने काही आठवड्यांची मुदत देत अमेरिकेने अंतरिम करारातील अटी लागू न केल्यास हॉर्मुझसह व्यापक परिसरात लष्करी कारवाई करण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. त्यामुळे हॉर्मुझचा प्रश्न आता केवळ प्रादेशिक संघर्षाचा मुद्दा राहिलेला नसून, त्याचे परिणाम जागतिक तेलपुरवठा, महागाई आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर होण्याची भीती वाढली आहे.