भारतीय आहारात भाकरी ही केवळ अन्नाचा भाग नसून दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा घटक आहे. गाव असो किंवा शहर, श्रीमंत असो किंवा गरीब- जवळपास प्रत्येक घरात दिवसातून किमान एकदा तरी भाकरी बनते. बहुतेक लोक गव्हाची भाकरी (पोळी) खाऊनच आपले पोट भरतात आणि तेच सर्वसाधारण अन्न मानतात. परंतु आयुर्वेद आणि आधुनिक विज्ञान दोन्हींच्या मते वेगवेगळ्या धान्यांपासून बनवलेल्या भाकरींचा शरीरावर वेगळा परिणाम होतो.
आयुर्वेदानुसार प्रत्येक धान्याची स्वतःची प्रकृती आणि गुणधर्म असतात. काही धान्ये शरीराला उष्णता देतात, काही पचनशक्ती मजबूत करतात तर काही शरीराला ताकद देण्यास मदत करतात. वैज्ञानिक संशोधनानुसार वेगवेगळ्या धान्यांमध्ये फायबर, व्हिटॅमिन्स, मिनरल्स आणि प्रोटीन वेगवेगळ्या प्रमाणात असतात, जे शरीराच्या विविध भागांना फायदा पोहोचवतात. त्यामुळे वेळोवेळी वेगवेगळ्या प्रकारच्या भाकऱ्या खाल्ल्यास शरीराला अधिक संतुलित पोषण मिळू शकते.
गव्हाची भाकरी (पोळी)
भारतात सर्वाधिक खाल्ली जाणारी भाकरी म्हणजे गव्हाची भाकरी. गव्हामध्ये नैसर्गिकरित्या फायबर, प्रोटीन आणि व्हिटॅमिन बी सारखे पोषक घटक आढळतात. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून फायबर पचनसंस्था नीट कार्य करण्यास मदत करते आणि पोट दीर्घकाळ भरल्यासारखे वाटते. आयुर्वेदानुसारही गहू ऊर्जा देणारे धान्य आहे. गव्हाची भाकरी शरीराला ताकद देते आणि थकवा कमी जाणवतो.
बाजरीची भाकरी
बाजरीला पोषणाचा खजिना म्हटले जाते. बाजरीमध्ये लोह (आयर्न), कॅल्शियम आणि फायबर मोठ्या प्रमाणात असते. आयुर्वेदानुसार बाजरी शरीराला उबदार ठेवणारे धान्य आहे, त्यामुळे हिवाळ्यात तिचे सेवन अधिक फायदेशीर मानले जाते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून बाजरीतील आयर्न रक्तनिर्मितीस मदत करते, ज्यामुळे अॅनिमियामध्ये फायदा होऊ शकतो. तर कॅल्शियम हाडे मजबूत ठेवण्यास मदत करते.
ज्वारीची भाकरी
ज्वारीची भाकरीही आरोग्यासाठी अत्यंत उपयुक्त मानली जाते. ज्वारीमध्ये फायबर आणि अँटिऑक्सिडंट्स असतात. फायबर पचन सुधारते, तर अँटिऑक्सिडंट्स शरीराला विविध आजारांपासून संरक्षण देण्यास मदत करतात. वैज्ञानिकांच्या मते ज्वारीचे सेवन वजन नियंत्रणात ठेवण्यासही मदत करू शकते, कारण ती खाल्ल्यानंतर बराच वेळ भूक लागत नाही. आयुर्वेदात ज्वारीला हलके आणि सहज पचणारे धान्य मानले जाते. त्यामुळे ज्यांना पोटाच्या समस्या असतात त्यांच्यासाठी ज्वारीची भाकरी चांगला पर्याय ठरते.
हे ही वाचा:
गुजरातमध्ये भारतीय जहाज ‘नंदा देवी’ सुरक्षित
सेन्सेक्समध्ये ५६८ अंकांची उसळी, निफ्टी २३,५०० च्या वर
अमेरिका–इराण संघर्षाचा तेल बाजारावर मोठा परिणाम
काबूलमधील रुग्णालयावर पाकिस्तानचा हवाई हल्ला; ४०० जणांचा मृत्यू
मक्याची भाकरी
उत्तर भारतात मक्याची भाकरी विशेष लोकप्रिय आहे. विशेषतः हिवाळ्यात मक्याची भाकरी आणि सरसोंचा साग हे प्रसिद्ध जेवण मानले जाते. मक्यामध्ये कार्बोहायड्रेट आणि फायबर असतात, जे शरीराला ऊर्जा देतात आणि पचन सुधारतात. याशिवाय त्यात काही पोषक घटक डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर मानले जातात. आयुर्वेदानुसार मका शरीराला मजबुती देणारे धान्य आहे आणि संतुलित प्रमाणात त्याचे सेवन केल्यास चांगले पोषण मिळते.
