बिहार विधानसभा निवडणूक २०२५ चे निकाल थोड्याच वेळात राज्यातील राजकारणाची संपूर्ण दिशा स्पष्ट करणार आहेत. त्याआधी येणाऱ्या रुझानांमध्ये एनडीएला प्रचंड बहुमत मिळताना दिसत आहे. लोकसभा निवडणुकांप्रमाणेच या वेळीही बिहारची जनता महागठबंधनशी सहमत दिसत नाही. या निवडणुकीत बिहारने ६३ वर्षांचा विक्रम मोडला असून तब्बल ६७% मतदारांनी मतदान केले. स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील हे सर्वात मोठे जनमत मानले जाऊ शकते.
यातील सर्वाधिक आश्चर्यजनक बाब म्हणजे महिलांचे मतदान प्रमाण ७१% इतके होते, जे स्वतःमध्ये एक नवा विक्रम आहे. पुरुषांचे मतदान प्रमाण महिलांपेक्षा जवळपास १०% कमी होते.
नीतीश कुमार यांच्या जवळपास दोन दशकांच्या कार्यकाळात महिला सशक्तिकरणावर विशेष भर देण्यात आला. महिलांसाठी अनेक कल्याणकारी योजना राबवण्यात आल्या. निवडणुकीच्या घोषणेस काही दिवस आधीच, सप्टेंबरमध्ये ‘मुख्यमंत्री महिला रोजगार योजना’ सुरू करून राज्यभरातील महिलांच्या खात्यात १० हजार रुपये थेट जमा करण्यात आले.
बिहार हा देशातील पहिला राज्य आहे जिथे पंचायती राज प्रणालीमध्ये महिलांना सर्वप्रथम मोठ्या प्रमाणात आरक्षण मिळाले.
२०१६ पासून लागू असलेल्या दारूबंदीने तर महिलांच्या मनात नीतीश सरकारबद्दल वेगळा विश्वास निर्माण केला. घरातील कलह, हिंसा आणि कुटुंबाचे विघटन रोखण्यासाठी महिलांनी या निर्णयाला मोठे समर्थन दिले.
महिलांसाठी नीतीश सरकारच्या योजना – सशक्तिकरणाचा पाया
मुलींसाठी सायकल योजना
पोशाख योजना
शिष्यवृत्ती
स्वयं-सहायता गटांद्वारे रोजगार
उद्योगासाठी आर्थिक मदत
१० हजार रुपये थेट बँक खात्यात
सरकारी नोकऱ्यांमध्ये ३३% महिला आरक्षण
पंचायती राज संस्थांमध्ये ५०% आरक्षण
या सर्व उपाययोजनांमुळे महिलांची आत्मनिर्भरता व जागरूकता प्रचंड वाढली. यंदा महिलांनी कोणाच्या सांगण्यावर नव्हे, तर स्वतःच्या निर्णयावर मतदान केले.
३१ लाख ‘लखपती दीदियों’चा प्रभाव
बिहार हा देशातील पहिला राज्य आहे जिथे ३१ लाखांपेक्षा अधिक जीविका दीदियां आज ‘लखपती’ आहेत. ही योजना नीतीश सरकारने २०२३मध्ये सुरू केली. २०२०मध्ये उत्पन्न कमी असतानाही त्यांनी नीतीश कुमारांना समर्थन दिले होते. पण आता ३१लाख महिलांची आर्थिक स्थिती मजबूत झाल्याने २०२५ मध्ये त्यांचे समर्थन अधिक ठाम झाले असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
हे ही वाचा:
सुमेध वडावाला लिखित ‘कार्यकर्ता’ आत्मकथेला पुरस्कार
“बिहार जिंकले आता लक्ष्य पश्चिम बंगालवर”
डी-गँगच्या ड्रग्ज नेटवर्कचा पर्दाफाश! सेलिब्रिटी जात होते पार्ट्यांना
महिलांच्या उत्साहाने लहन बदलली
मतदानाचे रेकॉर्ड सांगतात की या वेळी महिला मतदारांचा उत्साह प्रचंड होता. जरी महिलांची मतदारसंख्या पुरुषांपेक्षा कमी नोंदली गेली होती, तरी प्रत्यक्ष मतदानात महिलांची सहभागिता खूपच जास्त होती. राजकीय तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर मतदान सहसा ‘व्यवस्थेविरुद्ध’ मानले जाते. परंतु बिहारच्या निकालांवरून असे स्पष्ट होते की महिला मतदारांनी मतदान वाढवूनच थांबले नाही, तर संपूर्ण निकालाची दिशा बदलली आहे.
बिहारच्या राजकारणातील ‘निर्णायक शक्ती’
२०१० पासून सलग चार निवडणुकांमध्ये महिलांचे मतदान पुरुषांपेक्षा जास्त आहे. पूर्वी ५०% मतदान करणाऱ्या महिलांनी आता ७०% पेक्षा अधिक मतदान केले आहे. हे केवळ सामाजिक परिवर्तन नाही — तर महिला सशक्तिकरणाची मोठी झेप आहे.
या निवडणुकीत महिलांनी केवळ मतदानच वाढवले नाही, तर संपूर्ण निवडणूक कोणत्या दिशेने जाणार हे ठरवण्यात त्यांनी निर्णायक भूमिका बजावली. महिलांच्या या बदलत्या भूमिकेमुळे बिहारची राजकीय समीकरणे पूर्णपणे बदलताना दिसत आहेत.
