अमेरिका आणि इराण हे दोन्ही देश एका प्राथमिक कराराच्या अधिक जवळ पोहोचत आहेत. या करारामुळे दोन्ही देशांमधील तणाव कमी होऊ शकतो आणि इराणच्या अणुकार्यक्रम तसेच आर्थिक निर्बंधांबाबत व्यापक चर्चेचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. वृत्तांनुसार, या कराराचा भाग म्हणून इराण हॉर्मुझ सामुद्रधुनी सर्व जहाजांसाठी खुली करेल, तर अमेरिका या महत्त्वाच्या जलमार्गावरील नौदल नाकेबंदी मागे घेईल.
अब्बास अराघाची यांनी सांगितले की, येत्या काही दिवसांत दोन्ही देशांमध्ये प्राथमिक समझोत्याची घोषणा होऊ शकते. हा प्रस्ताव १४ मुद्द्यांच्या सामंजस्य करारावर आधारित असून त्यानंतर उर्वरित मुद्द्यांवर सुमारे ६० दिवस चर्चा केली जाईल.
हॉर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होणार
एका वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्याच्या मते, मसुदा करारानुसार इराण तात्काळ हॉर्मुझ सामुद्रधुनी सर्व व्यावसायिक जहाजांसाठी खुली करेल. त्याच्या बदल्यात अमेरिका इराणी बंदरांवरील नौदल नाकेबंदी हटविण्यास सुरुवात करेल आणि ही प्रक्रिया ३० दिवसांत पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे.
या मसुद्याचा उद्देश व्यापक चर्चेसाठी अनुकूल वातावरण निर्माण करणे आणि प्रदेशातील तणाव कमी करणे हा आहे.
अण्वस्त्रांवरील निर्बंध आणि पुढील चर्चा
प्रस्तावित चौकटीअंतर्गत इराण अण्वस्त्रे तयार करणार नाही किंवा मिळवणार नाही, अशी हमी देईल. अंतिम करार होईपर्यंत इराण आपला अणुकार्यक्रम सध्याच्या पातळीवरच ठेवेल. यामध्ये युरेनियम संवर्धन वाढवणे किंवा नवीन अणुसुविधांचा विस्तार न करणे यांचा समावेश आहे.
मसुद्यात असेही नमूद आहे की, भविष्यातील व्यापक करारांतर्गत अमेरिका इराणला देशांतर्गत उच्च-समृद्ध युरेनियमचा साठा कमी करण्याची परवानगी देईल. इराणचा अणुकार्यक्रम, युरेनियम संवर्धन आणि साठा याबाबतचे तपशील पुढील ६० दिवसांच्या चर्चेत ठरवले जातील.
निर्बंधांमध्ये सवलत आणि गोठवलेला निधी
या प्रस्तावामध्ये इराणला आर्थिक दिलासा देण्यासाठी अनेक उपायांचा समावेश आहे. चर्चा सुरू असताना अमेरिका नवीन निर्बंध लादणार नाही. तसेच तेलावरील निर्बंधांमध्ये तात्पुरती सवलत देऊन इराणला तेल निर्यात करण्याची आणि त्यातून मिळणारे उत्पन्न स्वीकारण्याची मुभा दिली जाईल. मसुद्यानुसार परदेशात गोठवून ठेवलेली इराणची २५ अब्ज डॉलर्सची मालमत्ता मुक्त केली जाईल.
हा निधी थेट हस्तांतरण, आर्थिक पतमर्यादा आणि प्रादेशिक देशांच्या सहकार्याद्वारे उपलब्ध करून दिला जाईल. याशिवाय, अमेरिका आणि तिचे प्रादेशिक भागीदार इराणसाठी पुनर्बांधणी आणि विकास आराखडा तयार करतील, ज्यावर पुढील ६० दिवसांत चर्चा केली जाईल.
हे ही वाचा:
‘हेल्दी’ आणि ‘ऑर्गॅनिक’च्या नावाखाली ग्राहकांची दिशाभूल
तृणमूलचे बंडखोर खासदार नॅशनलिस्ट सिटिझन्स पार्टीत होणार विलीन?
न मागता मिळतायत त्या अंड्याचा फंडा समजून घ्या…
३६ वर्षांची प्रतीक्षा संपली! स्कॉटलंडचा विश्वचषकात विजयी पुनरागमन
कतारची मध्यस्थी
राजनैतिक प्रयत्न सुरू असतानाच, १४ जून रोजी कतारचे एक शिष्टमंडळ तेहरानमध्ये पोहोचले. हे शिष्टमंडळ शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान बिन जासिम अल थानी यांचे सल्लागार यांच्या नेतृत्वाखाली असून, तेहरान आणि वॉशिंग्टन यांच्यातील संदेशवहन प्रक्रियेत सहभागी आहे.
दरम्यान, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ट्रुथ सोशलवर लिहिले की हा करार १४ जून रोजी स्वाक्षरीसाठी तयार असून त्यानंतर हॉर्मुझ सामुद्रधुनी तात्काळ सर्व जहाजांसाठी खुली केली जाईल. ट्रम्प यांनी या प्रस्तावाचे वर्णन अण्वस्त्रांपासून संरक्षण करणारा करार असे केले आणि माजी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्या काळात झालेल्या २०१५ च्या अणुकराराशी तुलना केली.
इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघाची यांनी असेही स्पष्ट केले की कोणत्याही भविष्यातील करारामध्ये दोन्ही बाजूंनी आपापल्या वचनबद्धतेपासून मागे हटू नये यासाठी स्पष्ट हमी असणे आवश्यक आहे.