महाकुंभ २०२५ ची तयारी जोरात सुरू आहे. कुंभक्षेत्रात भक्तांसाठी पायाभूत सुविधा आणि आरोग्य सुविधांबाबत विशेष व्यवस्था करण्याबरोबरच प्रशासनाने पर्यावरण आघाडीवरही लक्ष केंद्रित केले आहे. या अनुषंगाने, सांस्कृतिक मंत्रालयाने बुधवारी (८ जानेवारी) सांगितले की, शहरात येणाऱ्या लाखो भाविकांना शुद्ध हवा आणि आरोग्यदायी वातावरण मिळावे यासाठी मियावाकी तंत्राद्वारे प्रयागराजमधील विविध ठिकाणी घनदाट जंगले विकसित करण्यात आली आहेत.
गेल्या दोन वर्षांत, प्रयागराज महानगरपालिकेने जपानी मियावाकी पद्धतीचा वापर करून अनेक ऑक्सिजन बँक स्थापन केल्या आहेत, त्यामुळे हिरवीगार जंगले आहेत. या प्रयत्नांमुळे हिरवळ आणि हवेची गुणवत्ता दोन्ही सुधारली आहे, ज्यामुळे ते पर्यावरण संवर्धनासाठी महत्त्वपूर्ण ठरले आहेत. प्रयागराज महानगरपालिकेचे आयुक्त चंद्र मोहन गर्ग यांनी सांगितले की, मियावाकी तंत्राचा वापर शहराभोवती घनदाट जंगले वाढवण्यासाठी केला जात आहे. गेल्या दोन वर्षात महानगरपालिकेने संपूर्ण शहरात दहाहून अधिक ठिकाणी एकूण ५५,८०० चौरस मीटरमध्ये वृक्षारोपण केले आहे.
हेही वाचा..
‘बंद करा ती आघाडी!’ ओमर अब्दुल्लांचा इंडी आघाडीवर तोफगोळा
उपरकोट जामा मशीद मंदिराच्या जागेवर बांधल्याचा दावा
सुकमा- बिजापूर सीमेवरील जंगलात तीन नक्षलवाद्यांचा खात्मा
प्रियांका वाड्रा चांगल्या, राहुल गांधी शिष्ट!
नैनी औद्योगिक क्षेत्रामध्ये ६३ प्रजातींच्या १.२ लाख वृक्षांसह सर्वात मोठे वृक्षारोपण पूर्ण झाले, तर शहरातील सर्वात मोठ्या कचरा यार्डच्या स्वच्छतेनंतर बसवरमध्ये २७ विविध प्रजातींची २७ हजार झाडे लावण्यात आली. हा प्रकल्प केवळ औद्योगिक कचरा दूर करण्यास मदत करत नाही तर धूळ, घाण आणि दुर्गंधी देखील कमी करतो. याव्यतिरिक्त, ते शहरातील हवेची गुणवत्ता सुधारते. मियावाकी जंगले मातीची धूप रोखणे, पाणी आणि वायू प्रदूषण कमी करणे आणि जैवविविधता वाढवणे यासह अनेक फायदे देतात.
अलाहाबाद सेंट्रल युनिव्हर्सिटीचे माजी वनस्पतिशास्त्र प्राध्यापक डॉ. एन.बी. सिंग यांच्या मते, या पद्धतीचा वापर करून घनदाट जंगलांची झपाट्याने वाढ झाल्याने उन्हाळ्यात महा कुंभ २०२५ घनदाट जंगलांमधील दिवस आणि रात्री तापमानाचा फरक कमी होण्यास मदत होते. ही जंगले जैवविविधतेला चालना देतात, जमिनीची सुपीकता सुधारतात आणि प्राणी आणि पक्ष्यांसाठी अधिवास निर्माण करतात. याव्यतिरिक्त, या तंत्राद्वारे विकसित केलेली मोठी जंगले तापमान ४ ते ७ अंश सेल्सिअसने कमी करू शकतात, ज्यामुळे महत्त्वपूर्ण पर्यावरणीय फायदे मिळतात.
या प्रकल्पात फळझाडांपासून औषधी आणि शोभेच्या वनस्पतींपर्यंत विविध प्रजातींचा समावेश आहे. या प्रकल्पांतर्गत लागवड केलेल्या प्रमुख प्रजातींमध्ये आंबा, महुआ, कडुलिंब, पीपळ, चिंच, अर्जुन, साग, तुळशी, आवळा आणि बेर यांचा समावेश आहे. याव्यतिरिक्त, हिबिस्कस, कदंब, गुलमोहर, जंगल जिलेबी, बोगनविले आणि ब्राह्मी यांसारख्या शोभेच्या आणि औषधी वनस्पतींचा समावेश करण्यात आला आहे. इतर प्रजातींमध्ये शीशम, बांबू, कणेर (लाल आणि पिवळा), टेकोमा, कचनार, महोगनी, लिंबू आणि ड्रमस्टिक (सहजन) यांचा समावेश होतो.
मियावाकी तंत्र प्रख्यात जपानी वनस्पतिशास्त्रज्ञ अकिरा मियावाकी यांनी १९७० मध्ये विकसित केले होते. मर्यादित जागेत घनदाट जंगले निर्माण करण्यासाठी हे तंत्र क्रांतिकारक आहे. यामध्ये झाडे आणि झुडुपे एकमेकांच्या जवळ लावणे समाविष्ट आहे जेणेकरून त्यांची वाढ वाढेल, म्हणूनच याला “पॉट प्लांटेशन पद्धत” देखील म्हटले जाते. मियावाकी तंत्राने झाडे १० पट वेगाने वाढतात. ही पद्धत घनतेने लागवड केलेल्या मूळ प्रजातींचे मिश्रण वापरून नैसर्गिक जंगलांची नक्कल करते आणि मातीची गुणवत्ता सुधारते, जैवविविधता वाढवते आणि वन विकासाला गती देते.
मियावाकी तंत्राचा वापर करून लागवड केलेली झाडे पारंपारिक जंगलांच्या तुलनेत अधिक कार्बन शोषून घेतात, जलद वाढतात आणि समृद्ध जैवविविधतेला आधार देतात. शहरी सेटिंग्जमध्ये, या तंत्राने प्रदूषित, नापीक जमिनींचे हिरव्या परिसंस्थांमध्ये रूपांतर केले आहे. याने औद्योगिक कचऱ्याचे यशस्वीरित्या व्यवस्थापन केले आहे, धूळ आणि दुर्गंधी कमी केली आहे आणि वायू आणि जल प्रदूषणाला आळा बसला आहे. याव्यतिरिक्त, ते मातीची धूप रोखते आणि पर्यावरणीय संतुलनास प्रोत्साहन देते, ज्यामुळे ते पर्यावरण पुनर्संचयित करण्यासाठी एक प्रभावी साधन बनते.
