आजकाल जीवनाची गती इतकी वेगवान झाली आहे की ना कुणाकडे व्यवस्थित खाण्याची वेळ आहे, ना झोपेची काळजी, ना आपल्या माणसांसोबत निवांत बसून दोन क्षण घालवण्याची सवड! लोक दिवसभराचा थकवा कोल्डड्रिंकने धुऊन टाकतात, ताण सिगारेटच्या धुरात उडवतात किंवा दारूत मिसळून पितात. त्यावर कामाचा ताण, सोशल मीडियाची स्पर्धा आणि नातेसंबंधातील गोंधळ. याचाच परिणाम म्हणजे शरीरात असे काही आजार घर करत आहेत, ज्यांची लक्षणे थेट दिसत नाहीत. हे आजार शरीराला आतून पोखरत राहतात. यांनाच म्हणतात एनसीडी (नॉन कम्युनिकेबल डिसीज) म्हणजेच गैर-संचारी रोग.
एनसीडीच्या यादीत हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, मधुमेह, कर्करोग आणि मानसिक तणाव यांचा समावेश होतो. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (डब्ल्यूएचओ) ताज्या अहवालातून याची भीषणता स्पष्ट होते. संस्थेने म्हटले आहे की या आजारांविरुद्धच्या लढाईची गती जगभरात मंदावली आहे. म्हणजेच धोका टळलेला नाही, उलट तो अधिक गंभीर होत चालला आहे. ‘सेव्हिंग लाइव्ह्ज, स्पेंडिंग लेस’ म्हणजेच ‘जीव वाचवा, जास्त पैसा खर्च करू नका’ या शीर्षकाखाली अहवाल सादर करण्यात आला आहे. आणि त्याची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे—या आजारांशी लढण्यासाठी प्रचंड बजेटची गरज नाही, थोडे शहाणपणाचे गुंतवणूक पुरेसे आहे.
हेही वाचा..
ऑपरेशन सिंदूरवर आक्षेपार्ह पोस्ट प्रकरणी एफआयआर रद्द करण्यास नकार
रामलीलेत मंदोदरीच्या भूमिकेवर वाद
कॅनडाच्या एनएसएची अजित डोवाल यांच्याशी भेट
अहवालात म्हटले आहे की जर प्रत्येक देशाने दरवर्षी प्रति व्यक्ती फक्त ३ डॉलर (सुमारे २५० रुपये) या आजारांच्या प्रतिबंध आणि उपचारावर खर्च केला, तर २०३० पर्यंत तब्बल १.२ कोटी लोकांचे प्राण वाचवता येतील. म्हणजेच एका पिझ्झाच्या किमतीत एक जीव वाचू शकतो! पण अडचण अशी आहे की अनेक देश या लढाईत आता मागे पडत आहेत. २०१० ते २०१९ दरम्यान अनेक देशांनी या आजारांमुळे होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये काही प्रमाणात घट केली होती, पण आता परिस्थिती पुन्हा बिघडत चालली आहे. काही ठिकाणी परिस्थिती पूर्वीपेक्षाही वाईट होत आहे.
सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे हे आजार गरीब आणि मध्यमवर्गीय देशांत जास्त कहर करत आहेत. दरवर्षी सुमारे ७५ टक्के मृत्यू असे देशांत होतात, जिथे उपचार महाग आहेत आणि जागरूकतेचा अभाव आहे. डब्ल्यूएचओने हेही सांगितले की एनसीडी वाढण्यामागे आणि मानसिक आरोग्य बिघडण्यामागे जीवनशैली मोठ्या प्रमाणात जबाबदार आहे—जास्त जंक फूड, कमी व्यायाम, झोपेची कमतरता आणि तणावमय जीवन हे यामागील प्रमुख घटक आहेत. डब्ल्यूएचओ स्पष्टपणे म्हणते की मोठ्या कंपन्यांचा प्रभाव धोरण बनवणाऱ्यांवर पडतो, त्यामुळे आवश्यक कायदे पास होऊ शकत नाहीत.
जागतिक आरोग्य संघटनेचे महासंचालक डॉ. टेड्रोस अॅडनॉम घेब्रेयेसस म्हणाले, “गैर-संचारी रोग आणि मानसिक आरोग्याच्या समस्या या सायलेंट किलर आहेत. त्या आपले जीवन आणि नवनिर्मितीची क्षमता हिरावून घेत आहेत. आपल्याकडे जीव वाचवण्याची आणि वेदना कमी करण्याची साधने आहेत. डेन्मार्क, दक्षिण कोरिया आणि मोल्दोवा सारखे देश या दिशेने आघाडीवर आहेत, तर इतर देश मागे पडत आहेत. एनसीडीविरुद्ध गुंतवणूक करणे हे फक्त हुशार अर्थशास्त्र नाही—ते एका समृद्ध समाजासाठी गरजेचे आहे.”
डब्ल्यूएचओ म्हणते की सरकारांनी थोडे शहाणपण दाखवले आणि ‘बेस्ट बायज’ (सर्वोत्तम उपाय) संकल्पना स्वीकारली, तर या आजारांवर अंकुश आणता येऊ शकतो. याचा अर्थ म्हणजे तंबाखूवर कर वाढवणे, मुलांना जंक फूडच्या जाहिरातींपासून दूर ठेवणे, दारू विक्रीवर नियंत्रण ठेवणे आणि मानसिक आरोग्यसेवा सहज उपलब्ध करून देणे—असे केल्यास आपण हा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकतो.
