भारतीय सैन्यदल आपली तोफखाना क्षमता अधिक बळकट करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. यासाठी ३०० स्वदेशी ‘धनुष’ हॉवित्झर तोफा खरेदी करण्याच्या तयारीत भारत आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या उच्चस्तरीय बैठकीत या प्रस्तावाला लवकरच मंजुरी मिळण्याची शक्यता आहे. या कराराअंतर्गत १५५ मिमी ४५- कॅलिबरच्या अत्याधुनिक तोफांनी सज्ज अशा १५ नव्या रेजिमेंट उभारल्या जाणार आहेत. ‘धनुष’ प्लॅटफॉर्मसाठी ही दुसरी मोठी ऑर्डर ठरणार आहे. यापूर्वी सैन्याने ११४ तोफांची ऑर्डर दिली होती, ज्यापैकी चार रेजिमेंट कार्यरत झाल्या असून आणखी दोन लवकरच सेवेत दाखल होणार आहेत.
‘धनुष’ तोफेचे उत्पादन सार्वजनिक क्षेत्रातील Advanced Weapons and Equipment India Limited (AWEIL) करत आहे. ही तोफ १९८० च्या दशकात खरेदी करण्यात आलेल्या Bofors FH-77 हॉवित्झरमधून मिळालेल्या तांत्रिक आधारावर विकसित करण्यात आली आहे. बोफोर्स करारावरील वाद असूनही, त्या व्यवहारातून मिळालेली तांत्रिक पायाभूत माहिती स्वदेशी तोफखाना विकासासाठी महत्त्वाची ठरली.
‘धनुष’मध्ये आधुनिक अपग्रेड्सचा समावेश आहे. १५५ मिमी दारुगोळ्याशी सुसंगतता आणि बाय-मॉड्युलर चार्ज सिस्टम (BMCS) यामुळे या तोफेला ३८ किमीपेक्षा अधिक प्रभावी मारक क्षमता मिळते, जी जुन्या प्रणालींपेक्षा लक्षणीयरीत्या अधिक आहे. जून २०१८ मध्ये पोखरण फील्ड फायरिंग रेंज येथे झालेल्या कठोर चाचण्यांदरम्यान ‘धनुष’ने वाळवंटी, उंच हिमालयीन आणि दमट हवामानात आपली विश्वासार्हता सिद्ध केली. ही तोफ स्वदेशी ट्रकद्वारे ओढता येते आणि डायरेक्ट तसेच इनडायरेक्ट फायर मोडमध्ये अचूक मारा करू शकते.
‘धनुष’चे रणनीतिक महत्त्व
सैन्याच्या प्रत्येक रेजिमेंटमध्ये साधारणतः १८ हॉवित्झर असतात. नव्या ऑर्डरमुळे १५ रेजिमेंट सुसज्ज होतील, ज्यांची तैनाती नियंत्रण रेषा (LAC) आणि पश्चिम सीमांवर केली जाणार आहे. त्यामुळे ‘धनुष’ तोफांची एकूण संख्या ४०० पेक्षा अधिक होईल आणि १५५ मिमी तोफखान्याचा हा मुख्य आधार बनेल. चीनकडून PCL-181 सारख्या आधुनिक प्रणालींची तैनाती आणि पाकिस्तानकडून पाश्चात्य डिझाइन्सच्या प्रतिकृती वापरण्याच्या पार्श्वभूमीवर ‘धनुष’ ही किफायतशीर आणि चाचणी-प्रमाणित पर्याय म्हणून पाहिली जात आहे.
हे ही वाचा:
रॅपिडो चालकाच्या खात्यातून ५५० कोटींचे व्यवहार!
‘तिने’ सुरू केली घरगुती मदतीसाठी कंपनी; ८०० कोटींची उलाढाल
होर्मुझ सामुद्रधुनीत विमा न मिळाल्याने १५० हून अधिक जहाजे अडकली
या परिस्थितीत रशिया भारताला देणार मदतीचा हात!
या कराराची अंदाजित किंमत सुमारे ५,००० कोटी रुपये असल्याचे सांगितले जाते. मोठ्या प्रमाणातील ऑर्डरमुळे प्रति युनिट खर्च कमी होणार असून २०२८-२०३० दरम्यान पुरवठा पूर्ण करण्याचे लक्ष्य आहे. महाराष्ट्रातील अंबाजोगाई येथील युनिटमध्ये ८० टक्क्यांहून अधिक सुटे भाग स्थानिक पातळीवर उपलब्ध करून ‘आत्मनिर्भर भारत’ धोरणाची अंमलबजावणी केली जात आहे. संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, ‘धनुष’ तोफांची मोठ्या प्रमाणावर तैनाती झाल्यास सैन्याची मारक क्षमता आणि प्रत्युत्तर देण्याची ताकद लक्षणीयरीत्या वाढेल, ज्यामुळे आधुनिक युद्धभूमीवर सामरिक संतुलन राखण्यास मोठी मदत होईल.
