माजी लष्करप्रमुख जनरल एमएम नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ या आत्मचरित्राच्या वादात, दिल्ली पोलिसांच्या विशेष कक्षाने त्याच्या कथित लीक प्रकरणाची बहु- राष्ट्रीय चौकशी सुरू केली आहे. माहितीनुसार, संरक्षण मंत्रालयाकडून अनिवार्य मंजुरी मिळण्यापूर्वीच हे पुस्तक जागतिक डिजिटल बाजारपेठेत दाखल झाले होते. मंगळवारी, दिल्ली पोलिसांनी या लीक प्रकरणी गुन्हेगारी कट रचल्याच्या आरोपाखाली एफआयआर नोंदवला. एक अप्रकाशित पुस्तक काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्यापर्यंत कसे पोहोचले यावर प्रश्न उपस्थित केल्यानंतर हे पाऊल उचलण्यात आले.
प्राथमिक निष्कर्षांवरून असे दिसून आले आहे की, प्रकाशनापूर्वीच बाहेर आलेले हे पुस्तक म्हणजे संरक्षण- संबंधित प्रकाशनांसाठी असलेल्या अधिकृत मान्यता प्रक्रियेला मागे टाकून केलेली नियोजित आणि समन्वित कारवाई होती. तपासकर्ते आता अमेरिका, कॅनडा, जर्मनी आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये डिजिटल आणि आर्थिक व्यवहारांचा मागोवा घेत आहेत, जिथे अधिकृत मंजुरीपूर्वी हे पुस्तक ऑनलाइन उपलब्ध करून देण्यात आले होते.
पुस्तकाचे प्रकाशक पेंग्विन इंडियाने स्पष्ट केले आहे की, हे आत्मचरित्र कधीही प्रकाशित झाले नव्हते आणि त्याच्या अधिकृत प्रती अस्तित्वात नाहीत. तपासकर्त्यांना असे आढळून आले आहे की नरवणे यांच्या आत्मचरित्राची लीक झालेली आवृत्ती केवळ आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसारित झाली नाही तर ती प्रथम परदेशी बाजारपेठांमध्ये ऑनलाइन उपलब्ध करून देण्यात आली. अमेरिका, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया आणि जर्मनीमध्ये कार्यरत असलेल्या प्लॅटफॉर्मवर ऑनलाइन विक्री आढळून आली. लीक झालेल्या मटेरियलचा पहिला अपलोड “.io” डोमेन एक्सटेंशन वापरून एका वेबसाइटवर ट्रेस करण्यात आला – एक कंट्री कोड टॉप-लेव्हल डोमेन (ccTLD) जो मूळतः ब्रिटिश हिंद महासागर प्रदेशाला नियुक्त केला गेला होता आणि टेक प्लॅटफॉर्म आणि स्टार्टअप्सद्वारे मोठ्या प्रमाणात वापरला जातो. त्यानंतर ही सामग्री अनेक होस्टिंग प्लॅटफॉर्मवर दाखवण्यात आली.
या तपासाचा मुख्य केंद्रबिंदू म्हणजे लीक झालेल्या प्रतीमध्ये आंतरराष्ट्रीय मानक पुस्तक क्रमांक (ISBN) असणे. व्यावसायिक प्रकाशन आणि वितरणासाठी अनिवार्य असलेला १३-अंकी ओळखपत्र हे पुस्तक औपचारिक प्रकाशन केल्याचे दर्शविते. अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की ISBN ची उपस्थिती सूचित करते की लीक झालेली आवृत्ती ही कच्ची हस्तलिखित किंवा मसुदा नव्हती, तर ती प्रक्रिया केलेली आणि प्रकाशनासाठी तयार असलेली प्रत होती. पेंग्विन इंडिया या प्रकाशकाला ISBN नोंदणी आणि वितरण प्रक्रियेबाबत प्रश्न विचारले जात आहेत.
हे ही वाचा:
थान्या नाथन बनणार देशातील पहिली अंध महिला न्यायाधीश!
भारत अमेरिका व्यापार करारात काही महत्त्वाचे बदल
लंडनमध्ये “अल्लाहू अकबर”च्या घोषणा देत विद्यार्थ्याने चालवला चाकू
४४ वर्षानंतर मुंबईत भाजपाचा महापौर; रितू तावडेंनी महापौरपदाची स्वीकारली सूत्रे
ISBN ही जागतिक स्तरावर मान्यताप्राप्त ओळखपत्र आहे जी पुस्तकाच्या प्रत्येक आवृत्ती आणि स्वरूपाला नियुक्त केली जाते, ज्यामुळे कॅटलॉगिंग, वितरण आणि विक्री सुलभ होते. हार्डबॅक आणि ई-बुक आवृत्त्यांसारख्या वेगवेगळ्या स्वरूपांसाठी स्वतंत्र ISBN जारी केले जातात. संरक्षण मंत्रालयाने अद्याप या विषयावर सार्वजनिक निवेदन जारी केलेले नाही.
