पंतप्रधान मोदींकडून कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठी MANAV व्हिजन

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुरुवार, १९ फेब्रुवारी रोजी नवी दिल्लीत पार पडत असलेल्या एआय इम्पॅक्ट समिटला संबोधित केले. यावेळी पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, भारतात या शिखर परिषदेचे आयोजन करणे ही भारतासाठी आणि संपूर्ण जागतिक दक्षिणेसाठी अभिमानाची बाब आहे. येथे एआय जगातील नेते उपस्थित आहेत. १०० हून अधिक देशांचे प्रतिनिधित्व या यशाला नवीन उंचीवर घेऊन जात आहे. तरुण पिढीची उपस्थिती नवीन आत्मविश्वास निर्माण करते. तसेच नरेंद्र मोदींनी मानव- केंद्रित कृत्रिम बुद्धिमत्ता परिसंस्थेसाठी भारताचे दृष्टिकोन मांडले, वेगाने विकसित होत असलेल्या तंत्रज्ञानाचे लोकशाहीकरण करण्याचे आवाहन केले आणि एआय युगात मानवांना “केवळ डेटा पॉइंट्स” बनू न देण्याविरुद्ध इशारा दिला.

पंतप्रधानांनी नैतिकता, जबाबदारी, राष्ट्रीय डेटा सार्वभौमत्व, सुलभता आणि कायदेशीर वैधता यावर केंद्रित असलेल्या एआय प्रशासनासाठी ‘MANAV’ फ्रेमवर्कचे अनावरण केले आणि जागतिक नेत्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा विकास समावेशक, जबाबदार आणि दृढपणे मानवी नियंत्रणाखाली राहील याची खात्री करण्याचे आवाहन केले. “आपण एआयचे लोकशाहीकरण केले पाहिजे. ते समावेशन आणि सक्षमीकरणाचे साधन बनले पाहिजे, विशेषतः ग्लोबल साउथसाठी,” असे पंतप्रधानांनी जागतिक नेते आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गजांच्या उपस्थितीत सांगितले.

‘MANAV’ फ्रेमवर्क सादर करताना पंतप्रधानांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा दृष्टिकोन “एआय-केंद्रित करण्याऐवजी एआय मानव-केंद्रित कसा बनवायचा” यावर केंद्रित असावा यावर भर दिला. सर्वांचे कल्याण आणि सर्वांसाठी आनंद हा आपला निकष आहे. मानवांनी केवळ डेटा पॉइंट्स किंवा एआयसाठी कच्चा माल बनू नये, असे पंतप्रधान म्हणाले, एआयचे लोकशाहीकरण करण्याची आणि ते एक समावेशक मॉडेल बनवण्याची गरज आहे.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे मानव- केंद्रित दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी, पंतप्रधानांनी MANAV फ्रेमवर्क सादर केले.

• M– Moral and Ethical System (नैतिक प्रणाली) नैतिक विचार आणि नैतिक जबाबदारी यांनी एआय प्रणालींना मार्गदर्शन करायला हवे.
• A– Accountable (जबाबदार) प्रशासनाने पारदर्शक नियम आणि देखरेखीसह जबाबदारी सुनिश्चित केली पाहिजे.
• N– National Sovereignty (राष्ट्रीय सार्वभौमत्व) एखाद्या देशामध्ये निर्माण होणारा डेटा त्या देशाचा असावा आणि त्याच्या अधिकारक्षेत्रात असावा.
• A– Accessible and Inclusive (सुलभ आणि समावेशक) एआय सिस्टीम सर्व विभागांसाठी उपलब्ध असाव्यात आणि ती मक्तेदारी नसून सर्वसमावेशक असावी.
• V– Valid and Legitimate (वैध आणि कायदेशीर) एआय कायदेशीर, विश्वासार्ह आणि कायद्याच्या नियमांनुसार पडताळणीयोग्य असणे आवश्यक आहे.

इंडिया- एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६, ही ग्लोबल साउथमध्ये आयोजित केलेली पहिलीच जागतिक एआय शिखर परिषद आहे. ‘सर्वांसाठी कल्याण, सर्वांसाठी आनंद’ या थीमसह, हे २,००,००० हून अधिक सहभागींना एकत्र आणते, ज्यात जागतिक नेते, राष्ट्रप्रमुख आणि सॅम ऑल्टमन, सुंदर पिचाई आणि जेन्सेन हुआंग सारखे टेक आयकॉन यांचा समावेश आहे.

पंतप्रधान मोदींनी सध्याच्या एआय क्रांतीची तुलना ऐतिहासिक क्रांतिकारी घटनांशी केली. ज्या घटनांनी संस्कृतीची दिशा बदलली आणि विकासाची गती वाढवली. त्यांनी अग्नीच्या (आग) शोधापासून ते लिपी आणि वायरलेस कम्युनिकेशनच्या शोधापर्यंत मानवतेच्या प्रवासाचा आढावा घेतला आणि म्हटले की, एआय पुढील मोठ्या परिवर्तनात्मक टप्प्याचे प्रतिनिधित्व करते. एआय द्वारे चालविल्या जाणाऱ्या बदलाचा वेग आणि प्रमाण अभूतपूर्व आहे. पूर्वीच्या तांत्रिक बदलांप्रमाणे ज्यांना पसरण्यासाठी वर्षानुवर्षे लागले, एआय प्रगती क्षेत्रे आणि भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये वेगाने विस्तारत आहे, असे त्यांनी नमूद केले.