देशातील व्हेगन खाद्यपदार्थांची ओळख अधिक सुलभ आणि पारदर्शक करण्यासाठी भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. नव्या नियमांनुसार, १ जुलै २०२७ पासून सर्व मान्यताप्राप्त व्हेगन खाद्यपदार्थांच्या पॅकेजिंगवर हिरव्या रंगातील मानकीकृत ‘VEGAN’ लोगो लावणे बंधनकारक असेल. यामागील उद्देश ग्राहकांना उत्पादनांबाबत अचूक माहिती मिळावी आणि दिशाभूल करणाऱ्या दाव्यांना आळा बसावा हा आहे.
FSSAI ने ‘फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स (व्हेगन फूड्स) सुधारित नियम, २०२६’ अंतर्गत ही व्यवस्था लागू केली आहे. प्राधिकरणाच्या मते, हा लोगो केवळ प्रचारात्मक चिन्ह नसून एक अनिवार्य नियामक आवश्यकता असेल. यामुळे एखादे उत्पादन व्हेगन असल्याचा दावा करत असल्यास ते निर्धारित निकषांची पूर्तता करते याची खात्री होईल. नव्या नियमांनुसार, ज्या खाद्यपदार्थांवर ‘VEGAN’ लोगो असेल ते पूर्णपणे प्राणिजन्य घटकांपासून मुक्त असणे आवश्यक आहे. त्यामध्ये दूध, दही, पनीर, लोणी, अंडी, मध, जिलेटिन किंवा इतर कोणतेही प्राणिजन्य घटक वापरता येणार नाहीत. त्यामुळे ग्राहकांना केवळ लोगो पाहून संबंधित उत्पादन पूर्णपणे वनस्पती-आधारित असल्याचे समजू शकेल.
FSSAI ने उद्योगांना या नव्या नियमांशी सुसंगत बदल करण्यासाठी पुरेसा वेळ दिला आहे. जुलै २०२७ पर्यंत कंपन्यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या पॅकेजिंग, घटकांची माहिती आणि प्रमाणन प्रक्रियेत आवश्यक सुधारणा करता येतील. त्यानंतर बाजारात उपलब्ध असलेल्या प्रत्येक मंजूर व्हेगन उत्पादनावर निर्धारित लोगो दर्शविणे बंधनकारक असेल.
अन्न नियामक संस्थेने हा सुधारित नियम २१ मे २०२६ रोजी अधिसूचित केला होता. त्यानंतर ५ जून रोजी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वर पोस्ट करून याची माहिती देण्यात आली. ग्राहकांचा विश्वास वाढवणे आणि मानकांचे पालन सुनिश्चित करणे हा या निर्णयामागील प्रमुख हेतू असल्याचे FSSAI ने म्हटले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भारतात गेल्या काही वर्षांत व्हेगन उत्पादनांची मागणी सातत्याने वाढत आहे. आरोग्याविषयी जागरूकता, प्राणी कल्याण आणि पर्यावरण संवर्धन यांसारख्या कारणांमुळे मोठ्या प्रमाणात लोक वनस्पती-आधारित आहाराकडे वळत आहेत. अशा परिस्थितीत एकसमान आणि स्पष्ट लेबलिंग प्रणाली ग्राहकांना अधिक माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास मदत करेल.
हे ही वाचा:
अमली पदार्थ तस्करीशी संबंधित चार कोटींची मालमत्ता जप्त
होर्मुझ सामुद्रधुनीत ओमानजवळ २४ भारतीयांना घेऊन जाणाऱ्या टँकरवर हल्ला
भारत-अमेरिका संरक्षण संबंध बळकटीकरण; आर्मी-टू-आर्मी स्टाफ चर्चा
सोरेनना सोडणार नाही! न्यायालयाने याचिका फेटाळली
FSSAI चा हा निर्णय भारताला अशा देशांच्या यादीत स्थान देतो, जिथे व्हेगन उत्पादनांची ओळख पटवण्यासाठी मानकीकृत चिन्हांचा वापर केला जातो. यामुळे देशांतर्गत बाजारपेठेत पारदर्शकता वाढेल आणि उत्पादकांनाही उत्पादनातील घटकांची स्पष्ट माहिती देण्यास प्रोत्साहन मिळेल. व्हेगन उत्पादनांमध्ये सोया-आधारित पदार्थ, बदाम व काजूचे दूध, नारळापासून तयार केलेले चीज, मटर प्रथिनांपासून बनवलेले बर्गर तसेच इतर अनेक वनस्पती-आधारित पर्यायांचा समावेश होतो. याशिवाय फळे, भाज्या, कडधान्ये, धान्ये, सुका मेवा आणि बिया हे पदार्थ नैसर्गिकरित्या व्हेगन श्रेणीत मोडतात.