पावसाळ्यात उगवणारे रहस्यमय औषधी वनस्पती कोणते ? जाणून घ्या फायदे

पावसाळ्यात उगवणारी एक खास औषधी वनस्पती ‘काळा बिछुआ’, ज्याला बघनखी, बाघनखी किंवा बाघनख म्हणूनही ओळखलं जातं, ती आपल्या वेगळ्या रचनेमुळे आणि औषधी गुणधर्मांमुळे प्रसिद्ध आहे. मात्र, यासंदर्भात अनेक गैरसमजही पसरलेले आहेत. बघनखी ही एक हंगामी वनस्पती असून ती फक्त पावसाळ्यात उगवते आणि हिवाळा सुरू होताच सुकते. याचे फळ सुकल्यावर फुटते आणि त्यातून काळसर किंवा तपकिरी रंगाचं एक मोठं बीज बाहेर येतं, जे दिसायला वाकलेल्या वाघाच्या नखासारखं असतं. याच कारणामुळे याला ‘बघनखी’ किंवा ‘बाघनख’ असं म्हणतात. या वनस्पतीची पाने मोठी आणि केसाळ असतात. बऱ्याचदा लोक याला चुकीने ‘हथजोडी’ समजतात, पण ते पूर्णपणे चुक आहे.

‘हथजोडी’ म्हणून पूर्वी जे विकलं जात होतं, ते प्रत्यक्षात मॉनिटर लिझर्ड (गोह) चं जननेंद्रिय होतं. वैज्ञानिक संशोधनानंतर हे उघड झालं आणि या कारणाने गोहची अवैध तस्करी आणि हत्या मोठ्या प्रमाणावर होत होती, त्यामुळे सरकारने यावर बंदी घातली. काही फसवणूक करणारे लोक म्हणायचे की ‘अस्सल हथजोडी’ फक्त विंध्याचलच्या जंगलात, हिमालयात किंवा एखाद्या झाडाच्या मुळांमध्ये मिळते, पण याला कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही.

हेही वाचा..

भारतीय बंदरांवर पाकिस्तानी झेंडाधारी जहाजांना ‘नो एन्ट्री’

इस्लामाबादच्या आर्थिक कणा मोडण्याचे नियोजन

भारताला आयती संधी, पाकिस्तानच्या आयातीवर बंदी

काँग्रेस वर्किंग कमिटी आता पीडब्ल्यूसी झाली

बघनखीला इंग्रजीत ‘Devil’s Claw’ म्हणजेच ‘शैतानी पंजा’ म्हणतात. याचं वैज्ञानिक नाव आहे Martynia annua. काही भागांमध्ये याला ‘उलट कांटा’, ‘बिच्छू फल’ किंवा ‘बिच्छू झाडी’ असंही म्हणतात, जरी याचं इतर वनस्पतींशी साम्य नसतं. नेशनल स्कूल ऑफ लायब्ररीने जून २०२२ मध्ये प्रकाशित केलेल्या संशोधनानुसार, या वनस्पतीमध्ये असणारे ‘anti-inflammatory’ (दाहशामक) गुणधर्म वेदना आणि सूज यावर परिणामकारक असतात. संशोधनात असंही दिसून आलं की या वनस्पतीमध्ये कोलेस्ट्रॉल-विरोधी, अँटीऑक्सिडंट, दाहशामक आणि वेदना निवारक घटक भरपूर प्रमाणात असतात, जे गाठिवात (rheumatoid arthritis), स्मरणशक्ती कमी होणे, पाठदुखी, ऑस्टिओआर्थरायटिस, अपचन, मधुमेह आणि छातीत जळजळ अशा अनेक आजारांवर उपयोगी पडतात. शिवाय ही वनस्पती विषनाशक आणि टॉनिक म्हणूनही वापरली जाते.

औषधी उपयोग:
गठियावर अत्यंत उपयोगी, कारण यामध्ये सूज आणि वेदना कमी करणारे गुणधर्म आहेत. याच्या पानांना मोहरीच्या तेलात उकळून तयार केलेलं तेल सांधेदुखीवर उपयुक्त ठरते. सुकलेल्या फळांचे चूर्ण करून तेही तेलात उकळून प्रभावी वेदनाशामक तेल तयार करता येतं. या फळांमधून तयार झालेलं तेल केसांमध्ये लावल्यानं अकाली पांढरे होणं कमी होतं. याची मुळे आणि अश्वगंधा समप्रमाणात घेऊन, १-२ ग्रॅम शहदासोबत घेणं गठियावर फायदेशीर मानलं जातं.