AI च्या विरोधात चक्क रोबोट्सच रस्त्यावर उतरले

- Advertisement -

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा अर्थात एआयचा वाढता प्रभाव आता केवळ तंत्रज्ञानाच्या जगापुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर त्यातून निर्माण होणाऱ्या रोजगाराच्या प्रश्नावरही जगभरात चर्चा सुरू झाली आहे. याच पार्श्वभूमीवर पोलंडची राजधानी वॉर्सा येथे घडलेली एक घटना विशेष चर्चेत आली. डिजिटल व्यवहार मंत्रालयाबाहेर सुमारे ३० रोबोट्सनी अनोखे आंदोलन केले. माणसासारखे दिसणारे ह्युमनॉइड रोबोट्स, तसेच रोबोटिक कुत्र्यांचाही या प्रदर्शनात सहभाग होता. ‘एआयला तातडीने नियमनाची गरज आहे’ आणि ‘मानवी नोकऱ्या वाचवा’ अशा संदेशांमधून एआयच्या वाढत्या प्रभावाकडे सरकारचे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. पाहता हे आंदोलन रोबोट्सचे वाटत असले, तरी त्यामागचा खरा मुद्दा मात्र माणसांच्या भवितव्याशी संबंधित आहे.

आज एआयमुळे अनेक कामे पूर्वीपेक्षा वेगाने आणि कमी खर्चात केली जात आहेत. मजकूर तयार करणे, ग्राहकांच्या प्रश्नांना उत्तरे देणे, माहितीचे विश्लेषण करणे, संगणकीय कोड तयार करणे, चित्रे आणि व्हिडिओ तयार करणे यासारख्या कामांमध्ये एआयचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. त्याचबरोबर कारखाने, गोदामे आणि सेवा क्षेत्रात रोबोट्सची संख्या वाढत आहे. यामुळे उत्पादनक्षमता वाढत असली, तरी दुसऱ्या बाजूला काही पारंपरिक नोकऱ्यांचे भवितव्य काय, हा प्रश्न अधिक गंभीर होत आहे. विशेषतः कमी कौशल्याची किंवा वारंवार एकसारखी केली जाणारी कामे एआय आणि स्वयंचलित यंत्रांकडे जाण्याची शक्यता अधिक आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञानामुळे नोकऱ्या पूर्णपणे संपतील का, की त्यांचे स्वरूप बदलेल, यावर आता जगभरात विचार सुरू आहे.
हे ही वाचा:
सोसायटीत महाप्रसाद करताय, मग आधी एफडीएला कळवा!

‘स्पेशल २६’ स्टाईलने बनावट आयकर धाड घालणारे दोन इन्स्पेक्टर

या परिस्थितीचा दुसरा महत्त्वाचा पैलू म्हणजे एआयवर नियंत्रण कोणाचे असणार? एआय प्रणाली अधिक शक्तिशाली होत असताना त्यांचा वापर चुकीच्या पद्धतीने होऊ नये, गोपनीयतेचा भंग होऊ नये आणि माणसांच्या अधिकारांवर परिणाम होऊ नये, यासाठी स्पष्ट नियम आवश्यक आहेत. मात्र नियमन करताना तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीलाच अडथळा निर्माण होणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी लागणार आहे. म्हणजेच सरकारांसमोर ‘एआय थांबवायचा की मोकळा सोडायचा’ असा साधा पर्याय नसून, नव्या तंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देतानाच त्याच्या जोखमींवर नियंत्रण ठेवण्याचे आव्हान आहे.

पोलंडमधील या आंदोलनाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातून भविष्यातील बदलाचे चित्र प्रतिकात्मक पद्धतीने दाखवण्यात आले. ज्या रोबोट्सकडे आज आपण तंत्रज्ञानाची कमाल म्हणून पाहतो, त्याच रोबोट्सना मानवी रोजगाराच्या चर्चेच्या केंद्रस्थानी आणण्यात आले. हा विरोधाभासच या आंदोलनाचा सर्वात प्रभावी संदेश ठरतो. एआयमुळे काही नोकऱ्या कमी झाल्या तरी नव्या प्रकारच्या नोकऱ्या निर्माण होऊ शकतात, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. मात्र त्यासाठी शिक्षण, कौशल्यविकास आणि कामगारांना नव्या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेण्याची संधी देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे भविष्यातील खरी स्पर्धा माणूस विरुद्ध रोबोट अशी नसून, एआयचा वापर करणारा आणि एआयचा वापर न करणारा माणूस अशी असण्याची शक्यता आहे.

यामुळे वॉर्सातील रोबोट्सचे आंदोलन ही केवळ आकर्षक घटना म्हणून पाहणे योग्य ठरणार नाही. त्यातून जगासमोर एक गंभीर इशारा आला आहे. तंत्रज्ञानाचा वेग सरकारांच्या नियमांपेक्षा अधिक असताना रोजगार, गोपनीयता, सुरक्षितता आणि मानवी अधिकारांचे संरक्षण कसे करायचे, हा प्रश्न आता टाळता येणार नाही. एआय ही भविष्यात येणारी गोष्ट नसून ती वर्तमानाचा भाग बनली आहे. त्यामुळे त्याचे फायदे स्वीकारतानाच त्याच्या मर्यादा ठरवण्याची वेळही आली आहे. अखेर प्रश्न रोबोट्सच्या आंदोलनाचा नसून, रोबोट्सच्या युगात माणसाचे स्थान सुरक्षित ठेवण्याचा आहे.