नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया (NSE) ला भारतीय सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड (SEBI) कडून मासिक वीज फ्युचर्स करारासाठी मान्यता मिळाली आहे. ही मान्यता वीज कायदा, २००३ अंतर्गत सुरू करण्यात आलेल्या दीर्घकालीन संरचनात्मक सुधारणा आणि भारतातील वीज बाजार सशक्त करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जातो.
नेट-झिरो लक्ष्य आणि गुंतवणुकीची गरज
निती आयोगाच्या अहवालानुसार, भारताला नेट-झिरो उत्सर्जन लक्ष्य साध्य करण्यासाठी दरवर्षी २०४७ पर्यंत सुमारे २५० अब्ज डॉलर्सच्या गुंतवणुकीची गरज आहे. २०३० पर्यंत, सौर आणि पवन ऊर्जा हे अक्षय उर्जेचे स्रोत देशाच्या एकूण वीज क्षमतेच्या ५०% हून अधिक योगदान देतील अशी अपेक्षा आहे. यासाठी, एक मजबूत आणि गतिमान वीज डेरिव्हेटिव्ह बाजार अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून देशांतर्गत तसेच जागतिक गुंतवणूकदारांकडून हवामानाशी संबंधित गुंतवणूक आकर्षित करता येईल.
NSE च्या वीज फ्युचर्सचा उद्देश
NSE कडून सुरू होणाऱ्या या मासिक वीज फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट्समुळे खालील लाभ होतील-
– वीज दरातील चढउतार टाळण्यासाठी मार्केटमधील सहभागींना गुंतवणूकीची साधने मिळतील
– वीज क्षेत्रात अधिक अचूक मूल्य संकेत मिळतील.
– उत्पादन, प्रेषण, वितरण आणि किरकोळ विक्री या सर्व वीज मूल्य साखळीत गुंतवणुकीला चालना मिळेल
हे ही वाचा:
पाकिस्तानमध्ये पुन्हा बालिका वधूंचा बाजार ?
आधी धमकी दिली, मग साखरेसाठी वाडगा पुढे केला…
ठाणे मनपा ऍथलेटिक्स प्रशिक्षण योजनेच्या खेळाडूंनी सोने लुटले
NSE चा पुढील दृष्टिकोन
NSE चे एमडी व सीईओ आशिषकुमार चौहान यांनी सांगितले, “ही मान्यता म्हणजे केवळ सुरुवात आहे. आमचे उद्दिष्ट म्हणजे व्यापक वीज डेरिव्हेटिव्ह इकोसिस्टम तयार करणे. भविष्यात सीएफडी तसेच त्रैमासिक आणि वार्षिक वीज डेरिव्हेटिव्ह करारदेखील सुरू करण्यात येतील, अर्थातच नियामक मंजुरीनंतर.
स्थिरतेसाठी टप्प्याटप्प्याने वाढ
स्पॉट व फ्युचर्स वीज बाजार एकत्र विकसित झाल्यासच स्थैर्य आणि लिक्विडिटीचा चक्रवाढ परिणाम निर्माण होईल. आर्थिकदृष्ट्या स्थिरस्थावर होणारा फ्युचर्स बाजार सहभागींना धोका व्यवस्थापनात मदत करेल आणि मजबूत डे-अहेड स्पॉट मार्केटमुळे अचूक किंमत ठरवण्याची प्रक्रिया सक्षम होईल.
नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडिया (NSE) ही भारताची पहिली स्टॉक एक्सचेंज आहे जिच्याद्वारे वीज एक्सचेंजची स्थापना करण्यात आली. २००८ मध्ये Power Exchange India Limited (PXIL)सुरू करून NSE ने वीज व्यापारात एक ऐतिहासिक पाऊल टाकले होते. NSE कडे स्पॉट व डेरिव्हेटिव्ह मार्केट या दोन्हींचा समृद्ध अनुभव आहे, ज्यामुळे NSE ही एकात्मिक आणि लिक्विड वीज डेरिव्हेटिव्ह मार्केट घडवण्यासाठी सर्वोत्तम स्थितीत आहे.
NSE ची बांधिलकी:
NSE सर्व मार्केट सहभागीं नियामक संस्था आणि हितधारकांबरोबर कार्य करण्यासाठी कटिबद्ध आहे. त्यात खालील धोरणांना पाठिंबा दिला जात आहे:
Market-Based Economic Dispatch (MBED)
Market Coupling (CERC द्वारे घेण्यात आलेला पुढाकार)
Contracts for Difference (CFDs) वर SEBI ची फ्रेमवर्क
विश्वासार्हता आणि सुरक्षितता
NSE Clearing Limited हे भारतातील सर्वात मोठे, उच्च भांडवल असलेले आणि विश्वसनीय क्लीयरिंग कॉर्पोरेशन आहे, जे या वीज फ्युचर्स करारांची क्लिअरिंग आणि सेटलमेंट पार पाडेल.
SEBI कडून Qualified Central Counterparty (QCCP) म्हणून मान्यता प्राप्त, मजबूत सेटलमेंट गॅरंटी यंत्रणा, उच्च नेटवर्थ द्वारे पाठबळ
NSE विषयी माहिती
स्थापना: १९९४ मध्ये इलेक्ट्रॉनिक (स्क्रीन-आधारित) ट्रेडिंग सुरु करणारी पहिली स्टॉक एक्सचेंज
SEBIच्या आकडेवारीनुसार: १९९५ पासून दरवर्षी सर्वाधिक एकूण व सरासरी दैनिक इक्विटी व्यवहार
व्यवसाय मॉडेल: लिस्टिंग, ट्रेडिंग, क्लिअरिंग, सेटलमेंट, निर्देशांक (indices), डेटा सेवा, तंत्रज्ञान उपाय व वित्तीय शिक्षण
पालननियंत्रण: NSE ट्रेडिंग/क्लिअरिंग सदस्य व सूचीबद्ध कंपन्यांच्या SEBI नियमांचे पालन सुनिश्चित करते.
जागतिक स्थान:
२०२४ मध्ये, फ्युचर इंडस्ट्री असोसिएशन (FIA) नुसार सर्वाधिक वायदे व्यवहार (derivatives contracts) करणारी एक्सचेंज. वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ एक्स्चेंज (WFE) नुसार, इक्विटी व्यवहारांच्या संख्येनुसार जागतिक क्रमवारीत दुसरे स्थान. या संपूर्ण प्रवासातून NSE केवळ एक स्टॉक एक्सचेंज न राहता भारताच्या उर्जाक्षेत्रातील आर्थिक सुधारणांचा एक भाग बनली आहे. वीज फ्युचर्स आणि डेरिव्हेटिव्ह मार्केटमुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेला आणि गुंतवणुकीच्या संधींना नवा आयाम मिळणार आहे.
