जगातील सर्वात श्रीमंत उद्योजकांपैकी एक असलेल्या एलॉन मस्क यांनी नुकताच १ ट्रिलियन डॉलर संपत्तीचा ऐतिहासिक टप्पा पार केल्याची चर्चा जागतिक स्तरावर रंगली आहे. टेस्ला, स्पेसएक्स, एक्स आणि न्युरालिंक यांसारख्या कंपन्यांच्या माध्यमातून त्यांनी तंत्रज्ञान विश्वात स्वतःचे वेगळे साम्राज्य निर्माण केले आहे. मात्र, सध्या तंत्रज्ञान क्षेत्रात आणखी एका नावाची जोरदार चर्चा सुरू आहे. हे नाव आहे ट्विटरचे माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी पराग अग्रवाल यांचे. कारण काही वर्षांपूर्वी एलॉन मस्क यांच्या एका निर्णयामुळे ज्यांना ट्विटरमधून बाहेर पडावे लागले, ज्यांचा सार्वजनिकरीत्या अपमान झाल्याची चर्चा झाली, त्याच पराग अग्रवाल यांनी आज कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात एआय क्षेत्रात तब्बल २ अब्ज डॉलर म्हणजेच जवळपास १९ हजार २० कोटी रुपयांच्या मूल्याची कंपनी उभी केली आहे.
ही केवळ एका स्टार्टअपच्या यशाची कथा नाही. ही संघर्ष, अपमान, संयम, दूरदृष्टी आणि पुनरागमनाची कथा आहे. ही कथा आहे एका भारतीय अभियंत्याची, ज्याने जगातील सर्वात प्रभावशाली सोशल मीडिया कंपन्यांपैकी एका कंपनीचे नेतृत्व केले, अचानक पद गमावले, पण त्यानंतर नव्या युगातील सर्वात मोठ्या तंत्रज्ञान क्रांतीमध्ये स्वतःचे स्थान निर्माण केले.
हे ही वाचा:
देशातील सर्वात मोठ्या ‘जिओ आयपीओ’ची लवकरच घोषणा
फ्रान्समध्ये आता भारतीय पर्यटकांना यूपीआयद्वारे थेट पेमेंटची सुविधा
दहशतवादी कट उधळला; शहजाद भट्टी नेटवर्कशी संबंधित सात जणांना अटक
आत्मनिर्भर भारताची विक्रमी भरारी! संरक्षण उत्पादन १.७८ लाख कोटींवर
पराग अग्रवाल यांचा प्रवास भारतातून सुरू झाला. आयआयटी मुंबईमधून शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी अमेरिकेत उच्च शिक्षण पूर्ण केले. संगणक विज्ञान, डेटा सिस्टीम्स, मशीन लर्निंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता या विषयांमध्ये त्यांना विशेष रुची होती. २०११ मध्ये त्यांनी ट्विटरमध्ये प्रवेश केला. त्या काळात ट्विटर वेगाने वाढत होते, मात्र कंपनीसमोर अनेक तांत्रिक आणि व्यावसायिक आव्हाने होती. जाहिरात तंत्रज्ञान, डेटा इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि मशीन लर्निंग यांसारख्या क्षेत्रांत त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या कामगिरीमुळे कंपनीत त्यांची झपाट्याने प्रगती झाली.
२०२१ मध्ये ट्विटरचे सहसंस्थापक जॅक डोर्सी यांनी मुख्य कार्यकारी अधिकारी पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर पराग अग्रवाल यांच्याकडे कंपनीची धुरा सोपवण्यात आली. ट्विटरच्या इतिहासात मुख्य कार्यकारी अधिकारी बनणारे ते पहिले भारतीय वंशाचे व्यक्तिमत्त्व ठरले. त्या वेळी जगभरात त्यांच्या यशाचे कौतुक झाले. गुगलमध्ये सुंदर पिचाई, मायक्रोसॉफ्टमध्ये सत्य नडेला, अडोबीमध्ये शांतनू नारायण आणि ट्विटरमध्ये पराग अग्रवाल अशा भारतीय नेतृत्वाची चर्चा सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये होत होती.
मात्र, २०२२ हे वर्ष त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठे वळण घेऊन आले. एलॉन मस्क यांनी ट्विटर विकत घेण्याची घोषणा केली आणि जवळपास ४४ अब्ज डॉलरचा व्यवहार जगभरात चर्चेचा विषय ठरला. सुरुवातीला हा व्यवहार सुरळीत होईल असे वाटत होते. मात्र, नंतर स्पॅम आणि बनावट खात्यांच्या मुद्द्यावरून एलॉन मस्क आणि ट्विटर व्यवस्थापनामध्ये वाद निर्माण झाला. मस्क यांचा दावा होता की ट्विटरवर बनावट खात्यांची संख्या कंपनी सांगत असलेल्या आकडेवारीपेक्षा खूप जास्त आहे. या आरोपांना उत्तर देताना पराग अग्रवाल यांनी ट्विटरची अंतर्गत पडताळणी प्रक्रिया, डेटा विश्लेषणाची पद्धत आणि स्पॅम खाती ओळखण्याच्या तंत्राबाबत सविस्तर स्पष्टीकरण दिले.
मात्र, या संपूर्ण स्पष्टीकरणाला उत्तर देताना एलॉन मस्क यांनी केवळ एका “पूप” म्हणजेच 💩 इमोजीचा वापर केला. त्या एका इमोजीने जगभरात खळबळ उडाली. अनेक माध्यमांनी याकडे ट्विटरच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याचा सार्वजनिक अपमान म्हणून पाहिले. सोशल मीडियावर यावर मोठी चर्चा रंगली. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अनेक विश्लेषकांनी हा प्रसंग मस्क आणि पराग अग्रवाल यांच्यातील तणावाचे सार्वजनिक प्रदर्शन असल्याचे म्हटले.
यानंतर ऑक्टोबर २०२२ मध्ये एलॉन मस्क यांनी ट्विटरचा ताबा घेतल्यानंतर काही तासांतच पराग अग्रवाल यांना मुख्य कार्यकारी अधिकारी पदावरून हटवण्यात आले. अनेक वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनाही कंपनी सोडावी लागली. ट्विटरमध्ये एका नव्या युगाची सुरुवात झाली होती. परंतु त्या क्षणी अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न होता — पराग अग्रवाल पुढे काय करणार?
अनेकांनी अंदाज व्यक्त केले. काहींना वाटले ते दुसऱ्या एखाद्या मोठ्या तंत्रज्ञान कंपनीत वरिष्ठ पद स्वीकारतील. काहींनी ते गुंतवणूक क्षेत्रात प्रवेश करतील असे म्हटले. तर काहींनी त्यांची कारकीर्द आता उतरणीला लागेल असा अंदाज बांधला. मात्र, पराग अग्रवाल यांनी यापैकी कोणताही मार्ग निवडला नाही.
ट्विटरमधून बाहेर पडल्यानंतर त्यांनी सार्वजनिक वादांपासून स्वतःला पूर्णपणे दूर ठेवले. त्यांनी कोणत्याही मुलाखतीत एलॉन मस्क यांच्यावर टीका केली नाही. सोशल मीडियावर प्रत्युत्तर दिले नाही. कोणताही वाद निर्माण केला नाही. उलट त्यांनी शांतपणे पुढच्या तंत्रज्ञान क्रांतीवर लक्ष केंद्रित केले.
याच काळात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे जग झपाट्याने बदलत होते. चॅटजीपीटीच्या आगमनाने एआय क्षेत्रात मोठी क्रांती सुरू झाली होती. ओपनएआय, गुगल, मायक्रोसॉफ्ट, मेटा आणि अँथ्रॉपिक यांसारख्या कंपन्या अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक करत होत्या. एआय मॉडेल्स अधिक सक्षम होत होती. मात्र, पराग अग्रवाल यांनी या क्षेत्रातील एक मूलभूत समस्या ओळखली.
एआय मॉडेल्स अत्यंत बुद्धिमान असली तरी त्यांना इंटरनेटवरील ताजी, अचूक आणि अद्ययावत माहिती मिळवणे कठीण जात होते. एखाद्या एआय एजंटला इंटरनेटवर जाऊन हजारो वेबसाइट्स तपासायच्या असतील, माहिती शोधायची असेल, ती पडताळायची असेल, विश्लेषण करायचे असेल आणि त्यावर आधारित निर्णय घ्यायचा असेल तर त्यासाठी अत्यंत प्रगत तांत्रिक पायाभूत सुविधांची आवश्यकता होती.
याच समस्येवर उपाय म्हणून पराग अग्रवाल यांनी २०२३ मध्ये “पॅरलल वेब सिस्टिम्स” या स्टार्टअपची स्थापना केली.
पॅरलल वेब सिस्टिम्स ही कंपनी एआय एजंट्ससाठी वेब सर्च आणि रिसर्च इन्फ्रास्ट्रक्चर विकसित करते. साध्या भाषेत सांगायचे झाले तर, भविष्यात एआय एजंट्स तुमच्यासाठी संशोधन करतील, बाजारपेठेचे विश्लेषण करतील, आर्थिक अहवाल तयार करतील, कायदेशीर कागदपत्रे तपासतील आणि अनेक कामे स्वयंचलितपणे पूर्ण करतील. मात्र, त्यासाठी त्यांना इंटरनेटवर वेगाने, अचूकपणे आणि सुरक्षितपणे काम करता येणे आवश्यक आहे. पॅरलल वेब सिस्टिम्स हेच काम शक्य करून देत आहे.
तंत्रज्ञान क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, एआयच्या पुढील टप्प्यात सर्वात मोठी क्रांती एआय एजंट्समुळे होणार आहे. आज चॅटजीपीटी किंवा जेमिनी तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देतात. उद्या एआय एजंट्स तुमच्या वतीने निर्णय घेतील, व्यवहार पूर्ण करतील आणि जटिल कामे करतील. या भविष्यातील अर्थव्यवस्थेचा पाया बनणाऱ्या कंपन्यांपैकी पॅरलल वेब सिस्टिम्स एक मानली जात आहे.
याच कारणामुळे जगातील नामांकित गुंतवणूकदारांनी या कंपनीवर मोठा विश्वास दाखवला. सुरुवातीच्या गुंतवणूक फेरीत कंपनीने १०० दशलक्ष डॉलर उभारले. त्यावेळी कंपनीचे मूल्यांकन सुमारे ७४० दशलक्ष डॉलर होते. मात्र, काही महिन्यांतच कंपनीची वाढ इतकी वेगवान झाली की पुन्हा एकदा १०० दशलक्ष डॉलरची गुंतवणूक मिळाली. या फेरीचे नेतृत्व सिक्वॉया कॅपिटलने केले. याशिवाय क्लेनर पर्किन्स, इंडेक्स व्हेंचर्स, खोसला व्हेंचर्स, फर्स्ट राऊंड कॅपिटल आणि स्पार्क कॅपिटल यांसारख्या गुंतवणूकदारांनीही कंपनीत पैसा गुंतवला.
या गुंतवणुकीनंतर कंपनीचे मूल्यांकन थेट २ अब्ज डॉलरवर पोहोचले. भारतीय चलनात ही रक्कम जवळपास १९ हजार २० कोटी रुपये इतकी आहे. काही महिन्यांतच कंपनीच्या मूल्यांकनात झालेली ही झेप सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये चर्चेचा विषय ठरली आहे.
कंपनीच्या ग्राहकांमध्ये नोशन, ओपनडोअर, क्ले आणि हार्वे यांसारख्या तंत्रज्ञान कंपन्यांचा समावेश आहे. कंपनीच्या माहितीनुसार, एक लाखांहून अधिक डेव्हलपर्स त्यांच्या प्लॅटफॉर्मचा वापर करत आहेत. वित्तीय संस्था, संशोधन कंपन्या आणि विविध उद्योग क्षेत्रातील ग्राहकही या तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहेत.
मात्र, पराग अग्रवाल आणि एलॉन मस्क यांच्या कथेत आणखी एक प्रसंग कायम चर्चेत राहिला. एप्रिल २०२३ मध्ये एलॉन मस्क यांनी आपल्या पाळीव कुत्रा “फ्लोकी”चा मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याच्या खुर्चीवर बसलेला फोटो सोशल मीडियावर पोस्ट केला. त्या फोटोला “ट्विटरचा नवा CEO” असे कॅप्शन देण्यात आले होते. काही तासांतच ही पोस्ट व्हायरल झाली. अनेकांनी याकडे पराग अग्रवाल आणि ट्विटरच्या जुन्या व्यवस्थापनावर केलेला उपहासात्मक टोला म्हणून पाहिले. काही विश्लेषकांच्या मते, मस्क यांचा संदेश स्पष्ट होता. मात्र, या वेळीही पराग अग्रवाल यांनी कोणतीही प्रतिक्रिया दिली नाही.
आज परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. एकेकाळी ट्विटरमधून बाहेर काढले गेलेले पराग अग्रवाल हे आता एआय क्षेत्रातील अब्जावधी डॉलर मूल्याच्या कंपनीचे संस्थापक म्हणून ओळखले जात आहेत. अनेक तज्ज्ञांच्या मते, त्यांनी दिलेले सर्वात मोठे उत्तर कोणत्याही सोशल मीडिया पोस्टमध्ये नव्हते, तर त्यांनी उभारलेल्या कंपनीच्या यशामध्ये होते.
आज एलॉन मस्क ट्रिलियन डॉलर क्लबमध्ये पोहोचल्याची चर्चा सुरू आहे. मात्र, त्याच वेळी ट्विटरमधून बाहेर पडलेल्या पराग अग्रवाल यांचीही चर्चा होत आहे. कारण ही कथा केवळ एका व्यक्तीच्या आर्थिक यशाची नाही. ही कथा आहे जिद्दीची, संयमाची आणि योग्य वेळी योग्य संधी ओळखण्याची. आयुष्यातील सर्वात मोठा धक्का अनेकदा पुढच्या सर्वात मोठ्या यशाचा पाया ठरतो, असे म्हटले जाते. पराग अग्रवाल यांनी ते प्रत्यक्षात सिद्ध करून दाखवले आहे.
काही वर्षांपूर्वी ट्विटरचे माजी CEO म्हणून ओळखले जाणारे पराग अग्रवाल आज एआय क्रांतीतील उदयोन्मुख उद्योजक म्हणून पाहिले जात आहेत. आणि कदाचित म्हणूनच सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये आज एक प्रश्न वारंवार विचारला जात आहे — एलॉन मस्क यांनी ट्विटरमधून बाहेर काढलेला हा भारतीय अभियंता भविष्यात एआय उद्योगातील सर्वात प्रभावशाली नावांपैकी एक ठरणार का? भविष्यात याचे उत्तर मिळेल. पण सध्या तरी, पराग अग्रवाल यांच्या पुनरागमनाची ही कहाणी संपूर्ण तंत्रज्ञान विश्वात चर्चेचा विषय बनली आहे.