भारताच्या उद्योगजगताची चर्चा होताच आजकाल आदाणी, अंबानी आणि टाटा यांची नावे घेतली जातात, पण आदाजींपूर्वी देशात काही निवडक व्यापारी गट होते, ज्यामध्ये एक किर्लोस्कर ग्रुप होता. सध्याच्या भारतातील मोठ्या व्यापारी गटांपैकी एक किर्लोस्कर गटाची स्थापना लक्ष्मणराव काशीनाथ किर्लोस्कर यांनी केली, ज्यांचा जन्म २० जून १८६९ रोजी महाराष्ट्रातील एका लहान गाव गुरलौहसुर मध्ये झाला.
लक्ष्मणराव किर्लोस्कर यांना लहानपणापासूनच वाचनात फार रस नव्हता. मात्र, त्यांना मशीनिंगमध्ये मोठी रुची होती, ज्यामुळे त्यांनी मुंबईच्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये मेकॅनिकल ड्रॉइंग शिकली. नंतर त्यांना मुंबईच्या विक्टोरिया जुबली टेक्निकल इंस्टिट्यूटमध्ये शिक्षकाची नोकरी मिळाली.
हेही वाचा..
मिग- २१ ला निरोप; ऐतिहासिक फ्लायपास्टमध्ये पायलट असलेल्या स्क्वॉड्रन लीडर प्रिया शर्मा कोण आहेत?
कराचीत तीन ट्रान्सजेंडरच्या हत्येवर आंदोलन
पुण्यात प्रॉपर्टी रजिस्ट्रेशनमध्ये १३ टक्क्यांची वाढ
भारताने २७ गिगावॉट अक्षय उर्जा क्षमता वाढवली
मशीनिंग ज्ञानामुळे त्यांनी १८८८ मध्ये आपल्या भावाशी रामुअन्नासोबत ‘किर्लोस्कर ब्रदर्स’ नावाने सायकल दुकान सुरू केले. इथूनच किर्लोस्कर ग्रुपचा प्रवास सुरु झाला. लक्ष्मणराव किर्लोस्कर यांचा नेहमी असा विश्वास होता की कृषी उपकरणे त्या वातावरणानुसार असावीत जिथे त्यांचा उपयोग होतो. या विचारासह त्यांनी भारतात पहिले लोखंडाचे हल तयार केले, जे किर्लोस्कर ग्रुपचे पहिले उत्पादनही ठरले.
सुरुवातीच्या काळात लक्ष्मणराव यांना हलाबाबत शेतकऱ्यांचा विरोध सहन करावा लागला, कारण ते मानत होते की लोखंडाचे हल जमीन नासतील आणि बंजर बनवतील. अशावेळी शेतकऱ्यांचा विश्वास जिंकणे खूप कठीण होते, पण लक्ष्मणराव यांच्या ठाम निर्धारामुळे शेतकऱ्यांचा अंधविश्वास झुकला आणि दोन वर्षांनी त्यांना आपले पहिले लोखंडाचे हल विकण्यात यश मिळाले. पुढे हा हल भारतातील कृषी क्रांतीचे प्रतीक बनले.
जमशेदपूर नंतर भारतातील दुसऱ्या औद्योगिक टाउनशिप, किर्लोस्करवाडीची स्थापना देखील लक्ष्मणराव किर्लोस्कर यांनी केली. खरंतर, जानेवारी १९१० मध्ये बेलगाम नगरपालिकेने लक्ष्मणराव यांना बेलगाम सोडण्याचे आदेश दिले, जेणेकरून एक नवीन उपनगर तयार करता येईल. त्या वेळी त्यांना जागेसाठी खूप संघर्ष करावा लागला, पण नंतर औंधच्या राजाने आपल्या राज्यात औद्योगिकीकरण वाढवण्यासाठी लक्ष्मणराव यांना कुंडल रोड या प्रसिद्ध रेल्वे स्टेशनजवळ ३२ एकर बंजर जमीन आणि व्याजाविना १० हजार रुपयांचा कर्ज दिला. ही जागा किर्लोस्करवाडी आणि किर्लोस्कर ब्रदर्सच्या नवीन कारखान्याचे स्थान ठरले. त्यानंतर लक्ष्मणराव यांनी मागे वळून पाहिले नाही. आज किर्लोस्कर ग्रुप देशातील मोठ्या व्यापारी गटांपैकी एक आहे. किर्लोस्कर ग्रुप आज पंप, इंजिन, वाल्व आणि कंप्रेसरचे अभियांत्रिकी आणि उत्पादन करते.
