देशातील खासगी बँकिंग क्षेत्रात आता कामकाजाच्या पद्धतीत मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. कोविड काळानंतर ‘वर्क फ्रॉम होम’ ही संकल्पना अनेक क्षेत्रांत लोकप्रिय झाली होती. मात्र बँकिंगसारख्या पारंपरिक आणि ग्राहकांशी थेट संपर्क असलेल्या क्षेत्रात कार्यालयातून काम करण्यालाच प्राधान्य दिले जात होते. आता मात्र वाढते इंधन दर, प्रवासाचा खर्च, वाहतुकीची समस्या आणि कर्मचाऱ्यांचा ‘वर्क-लाईफ बॅलन्स’ लक्षात घेऊन अनेक खासगी बँका हायब्रिड कामकाज पद्धतीकडे वळताना दिसत आहेत.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अलीकडेच इंधन बचत आणि कार्यक्षमतेसाठी कंपन्यांनी ऑनलाइन बैठका आणि ‘वर्क फ्रॉम होम’ला प्रोत्साहन द्यावे, असे आवाहन केले होते. त्यानंतर देशातील काही मोठ्या खासगी बँकांनी कर्मचाऱ्यांसाठी लवचिक कामकाज धोरण लागू करण्यास सुरुवात केली आहे. यात एचडीएफसी बँक, ॲक्सिस बँक आणि इंडसइंड बँकेचा समावेश आहे.
हे ही वाचा:
इराण संघर्षात अमेरिकेच्या ४२ लढाऊ विमानांचे नुकसान
२०२१ हिंसाचारप्रकरणी तृणमूल नगरसेवक देबराज चक्रवर्ती पोलिसांच्या ताब्यात
पत्रकारांचे प्रश्न घेतले जाणार नाहीत, याची नॉर्वेच्या पत्रकाराला आधीच माहिती होती!
जम्मू-कटरा, हावडा-दिल्ली कॉरिडॉरसाठी १,२०० कोटींच्या रेल्वे पायाभूत प्रकल्पांना मंजुरी
देशातील सर्वात मोठ्या खासगी बँकांपैकी एक असलेल्या HDFC Bank ने आपल्या काही विभागांतील कर्मचाऱ्यांना आठवड्यातून दोन दिवस घरून काम करण्याची परवानगी दिली आहे. बँकेच्या बिझनेस एनेबलिंग आणि कॉर्पोरेट एनेबलिंग विभागातील कर्मचारी या सुविधेचा लाभ घेऊ शकणार आहेत. ही योजना सुरुवातीला ३० दिवसांसाठी लागू करण्यात आली असून त्यानंतर तिचा आढावा घेतला जाणार आहे. ग्राहक सेवा, शाखा व्यवहार आणि रोख व्यवहाराशी संबंधित कर्मचारी मात्र पूर्वीप्रमाणे कार्यालयातूनच काम करतील, असे बँकेने स्पष्ट केले आहे.
IndusInd Bank नेदेखील निवडक कर्मचाऱ्यांसाठी हायब्रिड मॉडेल लागू केले आहे. काही महिन्यांपूर्वी बँकेने तंत्रज्ञान, मानव संसाधन आणि मार्केटिंग विभागांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर ही योजना सुरू केली होती. या प्रयोगाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाल्यानंतर आता अधिक विभागांमध्ये ही सुविधा वाढवण्यात येत आहे. बँकेच्या व्यवस्थापनाच्या मते, घरून कामामुळे कर्मचाऱ्यांची उत्पादकता वाढली असून ताण कमी होण्यासही मदत झाली आहे.
Axis Bank ने कोविड काळानंतरच हायब्रिड कामकाज संस्कृती स्वीकारली होती. ग्राहकांशी थेट संपर्क नसलेल्या अनेक कर्मचाऱ्यांना आजही काही दिवस घरून काम करण्याची सुविधा दिली जाते. बँकेच्या मते, लवचिक कामकाजामुळे कर्मचारी समाधानी राहतात आणि त्याचा सकारात्मक परिणाम कामगिरीवरही दिसून येतो.
तज्ज्ञांच्या मते, हायब्रिड मॉडेलमुळे कंपन्यांचाही खर्च कमी होतो. कार्यालयीन वीज, जागा, देखभाल आणि प्रवास भत्त्यांवरील खर्चात बचत होण्यास मदत होते. दुसरीकडे कर्मचाऱ्यांचा प्रवासाचा वेळ वाचतो, मानसिक ताण कमी होतो आणि वैयक्तिक आयुष्याला अधिक वेळ देता येतो. मुंबई, दिल्ली, बेंगळुरूसारख्या मोठ्या शहरांमध्ये वाहतूक कोंडी आणि वाढत्या प्रवास खर्चामुळे ही पद्धत अधिक उपयुक्त मानली जात आहे.
मात्र बँकिंग क्षेत्रासाठी पूर्णपणे ‘वर्क फ्रॉम होम’ शक्य नसल्याचेही तज्ज्ञ सांगतात. कारण ग्राहक सेवा, शाखा व्यवहार, कॅश मॅनेजमेंट आणि सुरक्षा यासाठी प्रत्यक्ष उपस्थिती आवश्यक असते. त्यामुळेच बहुतेक बँका ‘हायब्रिड मॉडेल’चा पर्याय स्वीकारत आहेत. यात काही दिवस कार्यालयातून तर काही दिवस घरून काम करण्याची मुभा दिली जाते.
आगामी काळात अधिक खासगी कंपन्या आणि बँका लवचिक कामकाज पद्धती स्वीकारण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. बदलत्या कामकाज संस्कृतीत कर्मचाऱ्यांचे समाधान, मानसिक आरोग्य आणि उत्पादकता यांना अधिक महत्त्व दिले जात असून भारतीय कॉर्पोरेट क्षेत्रात हा बदल आता अधिक वेगाने दिसून येत आहे.