काश्मीर खोऱ्यात १९९० मध्ये झालेल्या काश्मिरी पंडित पिता-पुत्राच्या दुहेरी हत्याकांडाचा तपास तब्बल ३६ वर्षांनंतर पुन्हा वेगाने सुरू झाला आहे. जम्मू-काश्मीर पोलिसांच्या स्टेट इन्व्हेस्टिगेशन एजन्सी (SIA) ने बुधवारी जम्मू-काश्मीरमधील नऊ ठिकाणी एकाच वेळी छापेमारी केली. काश्मिरी पंडित लेखक, कवी आणि सामाजिक कार्यकर्ते सर्वानंद कौल ‘प्रेमी’ आणि त्यांचा मुलगा वीरेंद्र कौल यांच्या हत्या प्रकरणातील आरोपी आणि त्यांच्या कथित सहकाऱ्यांचा शोध घेण्यासाठी ही कारवाई करण्यात आली.
संबंधित कारवाई FIR क्रमांक ४५/१९९०शी संबंधित आहे. या प्रकरणाची मूळ नोंद अनंतनागमधील दूरू पोलीस ठाण्यात करण्यात आली होती. त्यानंतर हे प्रकरण अधिक तपासासाठी एसआयएकडे सोपवण्यात आले. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, एसआयएने राजौरी जिल्ह्यातील सहा, जम्मूतील दोन आणि काश्मीरमधील एका ठिकाणी झडती घेतली. काही ठिकाणी संबंधित व्यक्तींची चौकशीही करण्यात आली. मात्र, छाप्यांमध्ये नेमके काय साहित्य किंवा कागदपत्रे जप्त करण्यात आली, याची अधिकृत माहिती तपास यंत्रणेने अद्याप जाहीर केलेली नाही.
सर्वानंद कौल ‘प्रेमी’ हे अनंतनाग जिल्ह्यातील कोकरनाग परिसरातील सॉफ शाली गावचे रहिवासी होते. ते लेखक, कवी आणि सामाजिक कार्यकर्ते म्हणून प्रसिद्ध होते. त्यांच्या लिखाणातून राष्ट्रीय एकात्मता, सामाजिक सलोखा आणि काश्मीरमधील विविध समुदायांमधील बंधुभावाचा संदेश दिला जात होता. २९ एप्रिल १९९० च्या रात्री सशस्त्र दहशतवाद्यांनी प्रेमी आणि त्यांचा मुलगा वीरेंद्र यांना त्यांच्या घरातून जबरदस्तीने बाहेर नेले. त्यानंतर दोघांची हत्या करण्यात आली. १ मे १९९० रोजी त्यांचे मृतदेह सापडले, त्यानंतर दूरू पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला. या हत्याकांडाने त्या काळातील काश्मीरमधील दहशतवाद आणि काश्मिरी पंडितांवरील लक्ष्यित हिंसाचाराचे भयावह चित्र समोर आणले.
पिता-पुत्राच्या हत्येनंतर या प्रकरणाचा तपास सुरू झाला; मात्र अनेक वर्षे या हत्याकांडामागील व्यापक कट, त्यात सहभागी असलेले लोक आणि त्यांची भूमिका याबाबत अनेक प्रश्न अनुत्तरित राहिले. काही दशकांनंतर जम्मू-काश्मीर प्रशासनाने दहशतवादाच्या काळातील प्रलंबित हत्यांच्या प्रकरणांकडे पुन्हा लक्ष केंद्रित केले. त्याच प्रक्रियेचा भाग म्हणून हे प्रकरण एसआयएकडे सोपवण्यात आले. आता तपास यंत्रणा या हत्येमागील संपूर्ण घटनाक्रम आणि कथित कटाचा मागोवा घेत आहे.
हे ही वाचा:
नीट आंदोलनावर चर्चेसाठी अमित शहांचे लोकसभा अध्यक्षांना पत्र
न्यायमूर्ती यशवंत वर्मांवरील आरोप सिद्ध, घरात सापडली होती प्रचंड रोकड
इम्रान खान यांचा मृत्यू? पाकिस्तानी पत्रकाराचा दावा
आयएसआय लिंक प्रकरणी दोघांना अटक; एक पाकिस्तानी असल्याचा संशय
दरम्यान, जानेवारी १९९० पासून, वकील टिक्का लाल टपलू, उच्च न्यायालयाचे विद्यमान न्यायाधीश न्यायमूर्ती नीलकंठ गंजू आणि दूरदर्शनचे निवेदक लस्सा कौल यांच्यासह प्रमुख काश्मिरी पंडितांच्या लक्ष्यित हत्या एकापाठोपाठ एक वेगाने घडत गेल्या; प्रत्येक हत्येमागे दहशत पसरवून संपूर्ण समाजाला पलायन करण्यास भाग पाडण्याचा हेतू होता. सामुदायिक संघटनांच्या अंदाजानुसार, १९८९ नंतरच्या वर्षांमध्ये सुमारे १,५०० ते २,००० काश्मिरी पंडितांची हत्या झाली, तथापि याची कोणतीही सर्वसमावेशक अधिकृत नोंद कधीच तयार केली गेली नाही. या समुदायाचे पाच लाखांहून अधिक सदस्य अखेरीस विस्थापित झाले.