स्पेस डॉकिंगपासून शुभांशु शुक्ला आयएसएसवर पोहोचेपर्यंत…

इस्रोच्या एलव्हीएम३-एम६ रॉकेटने इतिहास घडवत अमेरिकन कंपनी एएसटी स्पेसमोबाईलचा ब्लू बर्ड ब्लॉक–२ हा आजवरचा सर्वात जड उपग्रह यशस्वीपणे ‘लो अर्थ ऑर्बिट’ (एलईओ) मध्ये स्थापित केला. या यशाने संपूर्ण जगाचे लक्ष वेधून घेतले. यासोबतच याच वर्षी स्पेस डॉकिंग, मानवी अंतरिक्षयानाची तयारी आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य अशा अनेक यशस्वी टप्प्यांमुळे अंतरिक्ष क्षेत्रातील भारताची भक्कम उपस्थिती अधोरेखित झाली. वर्षाच्या सुरुवातीला स्पेस डॉकिंगमध्ये भारत जगातील चौथा देश ठरला. स्पेस डॉकिंग म्हणजे अंतरिक्षात दोन अंतरिक्षयानांना एकमेकांच्या जवळ नेऊन अचूकपणे जोडण्याची प्रक्रिया, ज्यामुळे ती एकाच युनिटप्रमाणे काम करतात. ३० डिसेंबर २०२४ रोजी प्रक्षेपित झालेल्या स्पॅडेक्स मिशन (पीएसएलव्ही-सी६०) अंतर्गत दोन लहान उपग्रहांचे (एसडीएक्स–०१ आणि एसडीएक्स–०२) यशस्वी डॉकिंग १६ जानेवारी २०२५ रोजी पूर्ण झाले.

यामुळे अमेरिका, रशिया आणि चीननंतर स्पेसमध्ये डॉकिंग करणारा भारत चौथा देश बनला. ही तंत्रज्ञान भविष्यातील भारतीय अंतरिक्ष स्थानक आणि चंद्रावरील मानवी मोहिमांसाठी अत्यावश्यक आहे. त्यानंतर अनडॉकिंग, पॉवर ट्रान्सफर आणि रोलिंग प्रयोगही यशस्वी झाले. याच वर्षी पहिला भारतीय अंतरिक्षवीर आंतरराष्ट्रीय अंतरिक्ष स्थानकावर (आयएसएस) पोहोचला. ग्रुप कॅप्टन शुभांशु शुक्ला जून २०२५ मध्ये एक्सिऑम–४ मोहिमेअंतर्गत आयएसएसवर पोहोचले आणि १८ दिवस तेथे वास्तव्यास होते. बॅकअप कॅप्टन म्हणून प्रसांत बालकृष्णन नायर होते. हा अनुभव गगनयान मोहिमेसाठी महत्त्वाचा ठरला.

हेही वाचा..

दिल्ली कॅपिटल्सच्या सहाय्यक प्रशिक्षकपदी अनघा देशपांडे

एन जगदीशनच्या नावावर सर्वात मोठ्या खेळीचा विक्रम, पृथ्वी शॉ दुसऱ्या क्रमांकावर

उद्धव ठाकरेंचा खुर्चीचा हट्ट, कामाचा अभाव आणि आरोपांचे राजकारण

भारतीय बॅडमिंटनचा संघर्ष, चमक आणि उद्याची आशा

२०२५ मध्ये इस्रोची १०० वी प्रक्षेपण यशस्वी झाली. २९ जानेवारी २०२५ रोजी जीएसएलव्ही-एफ१५/एनव्हीएस–०२ प्रक्षेपणाद्वारे श्रीहरिकोटाहून इस्रोची शंभरावी मोहीम पूर्ण झाली. यामुळे ‘नॅव्हिक’ प्रणाली अधिक मजबूत झाली. जड उपग्रह प्रक्षेपणातही इस्रोने यश मिळवले. २ नोव्हेंबर २०२५ रोजी एलव्हीएम३-एम५ द्वारे सीएमएस–०३ हा सर्वात जड भारतीय संप्रेषण उपग्रह प्रक्षेपित करण्यात आला. तर २४ डिसेंबर २०२५ रोजी एलव्हीएम३-एम६ द्वारे ब्लू बर्ड ब्लॉक–२ (६,१०० किलोग्रॅम) वजनाचा उपग्रह यशस्वीपणे एलईओमध्ये स्थापन झाला.

गगनयान कार्यक्रमातही प्रगती झाली असून ९० टक्के काम पूर्ण झाले आहे. उद्दिष्टानुसार २०२७ मध्ये मानवी मोहिम नियोजित आहे. जुलै २०२५ मध्ये निसार (नासा–इस्रो) मिशन प्रक्षेपित झाले. हे पृथ्वी निरीक्षणासाठी जगातील सर्वात प्रगत उपग्रह मानले जाते. आदित्य–एल१ मिशननेही वैज्ञानिक डेटा उपलब्ध करून दिला. जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२५ मध्ये त्याचे डेटा संच प्रसिद्ध करण्यात आले. खासगी क्षेत्रातही मोठी वाढ झाली. ३०० पेक्षा अधिक स्टार्टअप्स, १०० टक्के एफडीआय आणि १,००० कोटी रुपये व्हेंचर फंड उभा राहिला. एकूणच, २०२५ हे वर्ष भारतासाठी अंतरिक्ष क्षेत्रात ऐतिहासिक ठरले. तांत्रिक आत्मनिर्भरता, जागतिक सहकार्य आणि मानवी अंतरिक्ष मोहिमांच्या दिशेने भारताने मोठी झेप घेतली.