अवकाशात भारताच्या या ८ कामगिरींनी फडकवला यशाचा झेंडा

२०२५ या वर्षात भारताने अवकाश विज्ञानाच्या क्षेत्रात अनेक मोठ्या आणि ऐतिहासिक कामगिरी केल्या. या वर्षी भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (इस्रो)ने २०० पेक्षा अधिक यशस्वी अवकाश मोहिमा पूर्ण केल्या. इस्रोचे अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांनी सांगितले की २०१५ ते २०२५ दरम्यान झालेल्या मोहिमांची संख्या २००५ ते २०१५ या कालावधीच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली जानेवारी २०२५ पासून आतापर्यंत २०० हून अधिक मोठ्या उपलब्धी साध्य झाल्या आहेत, असेही त्यांनी नमूद केले. इस्रोने या वर्षाच्या शेवटच्या मोहिमेद्वारे बुधवारी (२४ डिसेंबर २०२५) इतिहास रचत आतापर्यंतचा सर्वात जड संचार उपग्रह ब्लूबर्ड ब्लॉक-२ यशस्वीपणे प्रक्षेपित केला. या मोहिमेत अमेरिकन कंपनी एएसटी स्पेसमोबाईलचा ६१०० किलो वजनाचा ब्लूबर्ड ब्लॉक-२ संचार उपग्रह पृथ्वीपासून ५२० किलोमीटर उंचीवरील निम्न पृथ्वी कक्षेत अवघ्या १६ मिनिटांत यशस्वीरीत्या स्थापन करण्यात आला. या प्रक्षेपणासाठी एलव्हीएम-३ रॉकेटचा वापर करण्यात आला, ज्याला त्याच्या क्षमतेमुळे ‘बाहुबली’ रॉकेट असेही म्हटले जाते.

यापूर्वी २ नोव्हेंबर २०२५ रोजी एलव्हीएम-३ एम५ / सीएमएस-०३ मोहिमेदरम्यान इस्रोने सी-२५ क्रायोजेनिक अपर स्टेजच्या इन-ऑर्बिट इग्निशनची यशस्वी चाचणी केली. यामुळे भारत क्रायोजेनिक रॉकेट तंत्रज्ञानात वेगाने प्रगती करत असल्याचे सिद्ध झाले. याच वर्षी भारताने रॉकेट इंजिन आणि क्रायोजेनिक तंत्रज्ञानातही मोठी झेप घेतली. २८ मार्च २०२५ रोजी इस्रोने आपल्या सेमी-क्रायोजेनिक इंजिन (एसई-२०००) ची यशस्वी “हॉट टेस्ट” केली, ज्यामुळे भारताची रॉकेट क्षमता अधिक मजबूत झाली. भारताच्या पहिल्या सौर मोहिमेला आदित्य-एल१ देखील मोठे यश मिळाले. हा उपग्रह सूर्य-पृथ्वी एल१ बिंदूवर कार्यरत आहे. या मोहिमेशी संबंधित सुमारे १५ टेराबाइट वैज्ञानिक डेटा इस्रोने जगभरातील वैज्ञानिकांसाठी खुला केला असून त्यामुळे सूर्य आणि अवकाश-हवामानावरील संशोधनाला चालना मिळणार आहे.

हेही वाचा..

वायुगुणवत्तेत सुधारणा : दिल्लीत ६ ते ९ वी आणि ११ चे वर्ग पुन्हा सुरू

थायलंड- कंबोडिया सीमेवर विष्णू मूर्तीची विटंबना; भारताने काय म्हटले?

मशिदीत झालेल्या स्फोटात १० जणांचा मृत्यू

रायपूरमध्ये खासदार क्रीडा महोत्सवाचा भव्य समारोप

याच वर्षी इस्रो आणि नासाने संयुक्तपणे निसार (NISAR) हा विशेष पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह प्रक्षेपित केला. दोन वेगवेगळ्या फ्रिक्वेन्सीवर काम करणारा हा जगातील पहिला रडार इमेजिंग उपग्रह असून तो भूकंप, सुनामी, ज्वालामुखी, भूस्खलन, हिमनगांचे वितळणे आणि पर्यावरणीय बदलांचा अभ्यास करणार आहे. २९ जानेवारी २०२५ रोजी इस्रोने श्रीहरिकोटा येथून आपले १०० वे रॉकेट प्रक्षेपण केले. जीएसएलव्ही-एफ१५ रॉकेटद्वारे एनव्हीएस-०२ उपग्रह जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये पाठवण्यात आला. जरी त्याच्या ऑर्बिट वाढवणाऱ्या इंजिनमध्ये थोडी अडचण आली आणि तो ठरावीक कक्षेत पोहोचू शकला नाही, तरीही ही मोहीम ऐतिहासिक ठरली.

जानेवारी २०२५ मध्ये स्पॅडेक्स (स्पेस डॉकिंग एक्सपेरिमेंट) अंतर्गत इस्रोने अवकाशात दोन उपग्रह यशस्वीपणे जोडले. १६ जानेवारी रोजी एसडीएक्स-०१ आणि एसडीएक्स-०२ हे दोन उपग्रह डॉक करण्यात आले आणि भारत असे करणारा जगातील चौथा देश ठरला. भविष्यात चंद्रावर मानव पाठवणे आणि अवकाश स्थानक उभारण्यासाठी ही कामगिरी अत्यंत महत्त्वाची आहे. २०२५ मधील सर्वात मोठ्या उपलब्धींमध्ये पहिल्यांदाच कोणताही भारतीय अंतराळवीर आंतरराष्ट्रीय अवकाश स्थानकावर (आयएसएस) पोहोचला, ही घटना देखील महत्त्वाची ठरली. राकेश शर्मा यांच्यानंतर अवकाशात जाणारे ते दुसरे भारतीय ठरले. इस्रोचे अंतराळवीर शुभांशु शुक्ला हे एक्सिओम-४ मोहिमेअंतर्गत आयएसएसवर गेले आणि त्यांनी सुमारे १८ दिवस अवकाशात घालवले, ज्यामुळे संपूर्ण देशाला अभिमान वाटला.