आजच्या स्पर्धात्मक युगात कामाचे वाढते तास, सततचे टार्गेट, ऑनलाइन मीटिंग्स आणि स्मार्टफोनमुळे अनेकांचे वैयक्तिक आयुष्य मागे पडत आहे. ‘वर्क-लाईफ बॅलन्स’ बिघडल्यामुळे तणाव, चिडचिड, निद्रानाश, मानसिक थकवा आणि नैराश्याच्या समस्या वाढताना दिसत आहेत. जागतिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, काम आणि वैयक्तिक आयुष्य यांच्यात समतोल राखणे हे केवळ आनंदी जीवनासाठीच नव्हे तर दीर्घकालीन शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यासाठीही अत्यंत आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, दिवसातील सर्व वेळ कामासाठी खर्च केल्याने उत्पादकता वाढत नाही, उलट थकवा वाढतो आणि कामातील गुणवत्ता कमी होऊ शकते. त्यामुळे कामासोबत स्वतःसाठी, कुटुंबासाठी आणि आरोग्यासाठी वेळ देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. सर्वप्रथम, कामाचे निश्चित वेळापत्रक तयार करा. कार्यालयीन वेळ संपल्यानंतर शक्यतो ई-मेल, ऑफिस कॉल किंवा अनावश्यक काम टाळा. सतत कामाच्या विचारात राहिल्याने मेंदूला विश्रांती मिळत नाही आणि मानसिक ताण वाढतो.
हे ही वाचा:
‘आम्हाला काहीच फुकट मिळालेलं नाही’!
१५०० रुपयांची उधारी आणि कौटुंबिक वाद; मित्रानेच काढला मित्राचा काटा
कॅप्टन हरमनप्रीतवर उठणारे प्रश्न बंद करा!
LPG सिलिंडर हवाय? करा स्वीगी; ४५ मिनिटांत घरपोच सेवा
दररोज किमान ३० मिनिटे शारीरिक हालचाल करणे आवश्यक आहे. चालणे, योग, सायकलिंग किंवा हलका व्यायाम केल्याने शरीरात एंडॉर्फिन हार्मोन्स तयार होतात, जे नैसर्गिकरित्या तणाव कमी करण्यास मदत करतात. नियमित व्यायामामुळे झोपही चांगली लागते. मोबाईल, लॅपटॉप आणि सोशल मीडियाचा अतिवापरही मानसिक थकव्याचे मोठे कारण ठरत आहे. दिवसातील काही वेळ ‘डिजिटल डिटॉक्स’साठी राखून ठेवा. झोपण्यापूर्वी किमान एक तास स्क्रीनपासून दूर राहिल्यास झोपेची गुणवत्ता सुधारते आणि मन शांत राहते.
मानसिक आरोग्यासाठी ध्यान, प्राणायाम आणि श्वसनाचे व्यायाम अत्यंत उपयुक्त मानले जातात. दररोज १० ते १५ मिनिटे मेडिटेशन केल्याने एकाग्रता वाढते, चिंता कमी होते आणि मन प्रसन्न राहते. कुटुंबीय आणि मित्रांसोबत वेळ घालवणेही मानसिक आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे. आठवड्यातील काही वेळ आपल्या आवडत्या छंदासाठी द्या. वाचन, संगीत, चित्रकला, बागकाम किंवा प्रवास यांसारख्या छंदांमुळे तणाव कमी होतो आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते.
आहार आणि झोप यांचाही मानसिक आरोग्यावर मोठा परिणाम होतो. संतुलित आहार, पुरेसे पाणी आणि दररोज ७ ते ८ तासांची झोप घेतल्यास शरीर आणि मेंदू दोन्ही निरोगी राहतात. जास्त कॅफिन, फास्ट फूड आणि अनियमित जेवणाच्या सवयी टाळणेही तितकेच गरजेचे आहे. जर सतत तणाव, चिंता, नैराश्य किंवा कामाचा ताण असह्य वाटत असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशकांचा सल्ला घेण्यास अजिबात संकोच करू नये. योग्य वेळी घेतलेली मदत मानसिक आरोग्य सुधारण्यास महत्त्वाची भूमिका बजावते.
निरोगी आणि आनंदी जीवनासाठी काम महत्त्वाचे असले, तरी स्वतःची काळजी घेणे त्याहून अधिक आवश्यक आहे. काम आणि वैयक्तिक आयुष्य यांच्यात योग्य समतोल राखल्यास मानसिक स्वास्थ्य, नातेसंबंध आणि कार्यक्षमता या तिन्ही गोष्टी अधिक चांगल्या राहू शकतात. छोटे बदल आणि सकारात्मक सवयी अंगीकारल्यास वर्क-लाईफ बॅलन्स राखणे अवघड नाही.