योग असो वा प्राणायाम या दोन्हींकडे अनेक आजारांवर उपाय आहे. विशेषतः ताण, अनिद्रा किंवा मानसिक अस्वस्थता यांसारख्या समस्यांसाठी ‘भ्रामरी प्राणायाम’ अत्यंत लाभदायक मानले जाते. भारत सरकारच्या आयुष मंत्रालयाने भ्रामरी प्राणायामाचा सराव केवळ मानसिक ताणग्रस्त लोकांसाठीच नव्हे, तर विद्यार्थ्यांसाठीही उपयुक्त असल्याचे सांगितले आहे.
मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, ‘भ्रामरी’ हा शब्द ‘भ्रमर’ म्हणजेच भुंगा यावरून घेतला गेला आहे. या प्राणायामात निर्माण होणारा नाद भुंग्याच्या गुंजनासारखा असल्यामुळे त्याला ‘भ्रामरी प्राणायाम’ असे नाव देण्यात आले आहे. हा शांत करणारा प्राणायाम ताण, चिंता, राग आणि मानसिक अस्थिरता कमी करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी आहे. तज्ज्ञ सांगतात की, भुंग्याप्रमाणे निर्माण होणाऱ्या गुंजनाचा प्रतिध्वनी परिणाम मेंदू व स्नायू तंत्रावर खोल परिणाम करतो. त्यामुळे अनिद्रा, उच्च रक्तदाब आणि तणावासारख्या विकारांपासून मुक्तता मिळू शकते. नियमित सरावामुळे एकाग्रता वाढते आणि ध्यानाच्या सुरुवातीसाठी ही एक उत्कृष्ट तयारी ठरते.
हेही वाचा..
राजद आणि काँग्रेस एकमेकाला खाली खेचण्यात व्यस्त
बनावट बॉम्ब धमकी ईमेल प्रकरणात पोलिसांना यश
सोलर फोटोव्होल्टाइक मॉड्यूल उत्पादन क्षमता वाढणार
आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवाचे बुकिंग सुरु
भ्रामरी प्राणायाम करण्याची पद्धत: शांत जागेवर पद्मासन किंवा सुखासनात बसा. रीढ सरळ ठेवा, डोळे मिटा. दोन्ही कान अंगठ्याने बंद करा, तर्जनी कपाळावर ठेवा, उर्वरित बोटे डोळ्यांवर हलके दाबा. नाकावाटे खोल श्वास घ्या. श्वास सोडताना गळ्यातून ‘हम्म्म्’ असा भुंग्याप्रमाणे नाद करा. एक चक्र पूर्ण झाल्यावर सामान्य श्वास घ्या. असे ५ ते ७ चक्र करा. सकाळी किंवा संध्याकाळी, रिकाम्या पोटी सराव करावा. भ्रामरी प्राणायामाचे फायदे: ताण, चिंता आणि राग कमी करतो. मेंदूच्या नसांना शांत करतो, त्यामुळे डोकेदुखी व मायग्रेनपासून आराम मिळतो. रक्तदाब नियंत्रित ठेवतो आणि अनिद्रा दूर करतो. एकाग्रता, स्मरणशक्ती आणि मानसिक स्थैर्य वाढवतो. रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत बनवतो.
