वेग, स्विंग अन् यॉर्करचा बादशहा

भारतीय क्रिकेटच्या वेगवान गोलंदाजीला नवी ओळख मिळवून देणारा आणि २०११च्या वनडे विश्वचषक विजयात मोलाची भूमिका बजावणारा जहीर खान आज ४८ वर्षांचा झाला. इंजिनिअर होण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या जहीरने क्रिकेटसाठी इंजिनिअरिंगचे शिक्षण सोडण्याचा निर्णय घेतला आणि पुढे भारतीय क्रिकेटमधील दिग्गज डावखुरा वेगवान गोलंदाज म्हणून आपली ओळख निर्माण केली.

८ ऑक्टोबर १९७८ रोजी महाराष्ट्रातील श्रीरामपूर येथे जन्मलेल्या जहीरचा संबंध सर्वसामान्य कुटुंबाशी होता. सुरुवातीला त्याला इंजिनिअरिंगमध्ये करिअर करायचे होते. त्यासाठी त्याने महाविद्यालयात प्रवेशही घेतला होता. मात्र, त्याचवेळी त्याने क्रिकेट खेळणे सुरूच ठेवले. मुंबईतील स्थानिक क्रिकेटमध्ये खेळताना प्रशिक्षक नाईक यांची नजर जहीरच्या प्रतिभेवर पडली. त्यांनी जहीरला इंजिनिअरिंगपेक्षा क्रिकेटवर लक्ष केंद्रित करण्याचा सल्ला दिला. हाच निर्णय पुढे भारतीय क्रिकेटसाठी ऐतिहासिक ठरला.

डावखुरा वेगवान गोलंदाज म्हणून जहीरच्या गोलंदाजीत कमालीची विविधता होती. स्विंग, यॉर्कर, बाऊन्सर आणि स्लोअर बॉल यांचा प्रभावी वापर करत त्याने अनेक दिग्गज फलंदाजांना अडचणीत आणले.

मुंबई आणि बडोदा संघांकडून देशांतर्गत क्रिकेट खेळल्यानंतर जहीरने २००० मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. २०१४ मध्ये अखेरचा सामना खेळेपर्यंत तो भारतीय गोलंदाजी आक्रमणाचा प्रमुख आधारस्तंभ राहिला. दुखापतींनी त्याच्या कारकिर्दीवर परिणाम केला असला तरी त्याने भारतासाठी ९२ कसोटी, २०० वनडे आणि १७ टी-२० सामने खेळले. कसोटीत त्याच्या नावावर ३११, वनडेत २८२, तर टी-२०मध्ये १७ विकेट्स आहेत.

२०११ विश्वचषकात ठरला ‘गेम चेंजर’

जहीर खानच्या कारकिर्दीतील सर्वात संस्मरणीय अध्याय म्हणजे २०११चा वनडे विश्वचषक. भारताच्या दुसऱ्या विश्वचषक विजयात जहीरने निर्णायक भूमिका बजावली. त्याने ९ सामन्यांत २१ विकेट्स घेतल्या. या कामगिरीसह तो शाहिद आफ्रिदीसोबत स्पर्धेतील सर्वाधिक विकेट घेणारा गोलंदाज ठरला.

डावखुरा गोलंदाज असूनही डावखुऱ्या फलंदाजांविरुद्ध जहीरचा प्रभाव विशेष होता. सनथ जयसूर्या, कुमार संगकारा, ग्रीम स्मिथ आणि मॅथ्यू हेडन यांसारख्या दिग्गजांना त्याने अनेकदा आपल्या गोलंदाजीचे लक्ष्य बनवले.

आयपीएलमध्येही ठसा

जहीरने आयपीएलमध्ये १०० सामने खेळत १०२ विकेट्स घेतल्या. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून ऑक्टोबर २०१५ मध्ये निवृत्ती जाहीर केल्यानंतर तो प्रशिक्षक आणि मार्गदर्शकाच्या भूमिकेतही सक्रिय राहिला. मुंबई इंडियन्स आणि लखनौ सुपर जायंट्ससोबत त्याने विविध जबाबदाऱ्या सांभाळल्या.

२०२० मध्ये भारत सरकारने जहीर खानला पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. आता आयपीएल २०२६ साठी चेन्नई सुपर किंग्जने त्याच्यावर मुख्य प्रशिक्षकपदाची जबाबदारी सोपवली आहे. खेळाडू म्हणून वेगाने फलंदाजांना हैराण करणारा जहीर आता प्रशिक्षक म्हणून नव्या भूमिकेतून क्रिकेटच्या मैदानावर आपला प्रभाव पाडण्यासाठी सज्ज आहे.