चीनच्या वाढत्या सागरी प्रभावाला भारताचा रणनीतिक प्रतिसाद

इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील बदलत्या सामरिक समीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर भारताने आपले सागरी सहकार्य अधिक मजबूत करण्यावर भर दिला आहे. फिलिपिन्समधील सुबिक बे येथे आयोजित करण्यात आलेल्या आसियान-भारत सागरी सराव २०२६ मध्ये भारतीय नौदलाच्या आयएनएस सह्याद्री आणि आयएनएस कुलिश या युद्धनौकांनी सहभाग घेतला. या सरावाच्या माध्यमातून भारत आणि आसियान देशांच्या नौदलांमध्ये परस्पर समन्वय, संयुक्त कारवाईची क्षमता आणि सागरी सुरक्षा सहकार्य वाढवण्यावर भर देण्यात आला. दक्षिण चीन समुद्रात चीनची वाढती सागरी आणि लष्करी सक्रियता असताना भारताचा आसियान देशांसोबत वाढणारा नौदल सहकार्याचा विस्तार विशेष महत्त्वाचा मानला जात आहे. या सरावाचा उद्देश कोणत्याही एका देशाला लक्ष्य करणे नसून विविध देशांच्या नौदलांना समुद्रातील आव्हानांना एकत्रितपणे सामोरे जाण्यासाठी अधिक सक्षम करणे हा आहे.

या सरावाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात बंदर परिसरात तज्ज्ञांच्या चर्चा, टेबल-टॉप सराव आणि विविध नौदलांमधील कार्यपद्धतींचा समन्वय साधण्यावर भर देण्यात आला. त्यानंतर समुद्रातील प्रत्यक्ष सरावादरम्यान मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारण, जहाजावर संशयित व्यक्तींची तपासणी व कारवाई, समुद्रात इंधन व इतर आवश्यक सामग्रीची देवाणघेवाण, एका युद्धनौकेवरून दुसऱ्या युद्धनौकेवर हेलिकॉप्टर उतरवणे तसेच जखमी किंवा गंभीर रुग्णांना तातडीने सुरक्षित ठिकाणी हलविणे अशा विविध प्रक्रियांचा सराव करण्यात आला. त्यामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत वेगवेगळ्या देशांच्या नौदलांमध्ये जलद आणि प्रभावी समन्वय निर्माण करण्याच्या क्षमतेला बळ मिळणार आहे.
हे ही वाचा:
मुंबईसह निम्म्या महाराष्ट्रातून मान्सूनची माघार

ऑस्करच्या शर्यतीतील ‘गोंधळ’ आता सहा शहरांत

भारताची सागरी रणनीती आता केवळ हिंदी महासागरापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांमध्ये भारताची भूमिका सातत्याने विस्तारत आहे. ‘ॲक्ट ईस्ट पॉलिसी’ आणि ‘महासागर’ या भारताच्या व्यापक दृष्टिकोनातून आसियान देशांसोबत सागरी सुरक्षा, क्षमता विकास, माहितीची देवाणघेवाण आणि संयुक्त सराव यांना महत्त्व दिले जात आहे. विशेषतः फिलिपिन्ससारख्या देशांसोबत संरक्षण आणि सागरी सहकार्य वाढल्याने इंडो-पॅसिफिकमधील भारताची भागीदारी अधिक व्यापक होत आहे. समुद्री व्यापाराचे मार्ग सुरक्षित ठेवणे, नैसर्गिक आपत्ती किंवा इतर संकटांच्या काळात तातडीने मदत पोहोचवणे आणि विविध नौदलांमध्ये परस्पर कार्यक्षमता वाढवणे, या उद्देशाने भारत अशा संयुक्त सरावांमध्ये सक्रिय सहभाग घेत आहे.

बदलत्या सागरी शक्तिसंतुलनाच्या पार्श्वभूमीवर आसियान-भारत सागरी सराव २०२६ हा भारत आणि आग्नेय आशियाई देशांमधील वाढत्या संरक्षण सहकार्याचे महत्त्वाचे उदाहरण ठरत आहे. भारताकडून या माध्यमातून केवळ नौदलाची प्रत्यक्ष क्षमता प्रदर्शित करण्याऐवजी विश्वास, समन्वय आणि परस्पर कार्यक्षमता वाढवण्यावर भर दिला जात आहे. त्यामुळे इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील भारताची सागरी भागीदारी अधिक व्यापक करण्याच्या दिशेने हा सराव महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.