ही कहाणी आहे राजधानी दिल्लीतील एका अशा अनोख्या ठिकाणाची, जिथे विविध रंगी-ढंगी वेशभूषा आणि परंपरांचा झगमगाट एकाच छताखाली पाहायला मिळतो. हे अनोखे ठिकाण म्हणजे ‘गुड़ियांचे घर’ म्हणून ओळखले जाणारे शंकर आंतरराष्ट्रीय गुड़िया संग्रहालय. जवळपास ८५ देशांतील रंगीबेरंगी, विविध पोशाखातील अशा असंख्य बाहुल्या येथे एकत्र पाहायला मिळतात. ३० नोव्हेंबर १९६५ रोजी स्थापन झालेले हे संग्रहालय ख्यातनाम व्यंगचित्रकार के. शंकर पिल्लई यांची देणगी आहे. मात्र या संग्रहालयामागची कथा तितकीच रोचक आहे. प्रसिद्ध व्यंगचित्रकार शंकर पिल्लई हे त्या पत्रकारमंडळींच्या गटात सामील होते, ज्यांना देशाचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या विदेश दौर्यांत सहभागी होण्याची संधी मिळत असे. बहुतेक सर्व विदेश प्रवासांत ते नेहरूंसोबतच होते.
या प्रवासांदरम्यान त्यांची बाहुल्यांबद्दल आवड वाढत गेली. त्या काळी मनोरंजनाची साधने मर्यादित होती व बाहुल्या हे प्रमुख खेळणे व करमणुकीचे साधन होते. जगभर भ्रमंती करताना शंकर पिल्लई यांनी विविध पोशाखातील बाहुल्यांचा मोठा खजिना जमा केला. त्यांच्या संग्रहात सुमारे ५०० प्रकारच्या बाहुल्या जमा झाल्या. त्यांची इच्छा होती की देशातील मुलांनीही या बाहुल्या पाहाव्यात. एकदा नेहरूंसोबत इंदिरा गांधी एका प्रदर्शनाला गेल्या असता या बाहुल्या पाहून त्या खूप आनंदी झाल्या. त्याचवेळी इंदिरा गांधींनी या बाहुल्यांसाठी एक कायमस्वरूपी घर उभारण्याचा सल्ला दिला. त्यानंतर बाल पुस्तक भवनच्या एका विभागात या बाहुल्यांना स्वतःचे घर मिळाले आणि संग्रहालयाची स्थापना झाली.
हेही वाचा..
तीन छक्के… आणि रोहित बनेल जगाचा वनडे ‘सिक्सर सम्राट’
कॉफी इंडस्ट्री ८.९% सीएजीआरने वाढण्याचा अंदाज
ऑपरेशन सागर बंधु: कठीण काळात श्रीलंकेसोबत ठामपणे उभा भारत
बुरहानपूरच्या शिवमंदिरात तोडफोड
संग्रहालयातील बाहुल्यांचा संग्रह दोन विभागांत विभाजित केला आहे. पहिल्या विभागात युनायटेड किंगडम, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड व कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडंट स्टेट्ससारख्या पाश्चात्य देशांतील बाहुल्या आहेत. दुसऱ्या विभागात आशियाई देश, मध्य पूर्व, आफ्रिका आणि भारतातील बाहुल्यांचा समावेश आहे. येथील सर्वात खास कलेक्शन म्हणजे संग्रहालयाच्या वर्कशॉपमध्ये बनविलेल्या १५० प्रकारच्या भारतीय पारंपरिक वेशभूषेतील बाहुल्या. येथील कारागीर बाहुल्या, त्यांचे पोशाख व दागदागिने यामधील संतुलन आणि तपशील याकडे विशेष लक्ष देतात.
या कलेक्शनमध्ये कथकली नृत्य प्रकारातील पात्रे व त्यांचे उत्कृष्ट पोशाख, जपानच्या बॉयज अँड गर्ल्स फेस्टिव्हल डॉल्स, क्वीनच्या कलेक्शनवरील आधारित बाहुल्या, हंगेरीच्या मेपोल डान्सर्स, जपानच्या काबुकी व समुराई डॉल्स, स्पेनच्या फ्लॅमेंको नर्तिका. थायलंडच्या विमेन्स ऑर्केस्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या बाहुल्या. श्रीलंकाच्या कॅंडी पेहारा उत्सवावरील बाहुल्या यांचा समावेश आहे. के. शंकर पिल्लई यांनी सुरू केलेले हे संग्रहालय सीमांच्या पलीकडील एक सांस्कृतिक गोफ आहे. ज्यात जगातील विविध संस्कृती व परंपरांचे सौंदर्य बाहुल्यांच्या माध्यमातून जिवंत भासते.
