हे एखाद्या वेळबॉम्बसारखे होते, जो कधीही स्फोट होऊ शकला असता. फरक इतकाच की तो एक जहाज होते आणि त्याच्या बाहेरील भागाला क्षेपणास्त्राचे स्फोटक टोक अडकलेले होते. पण या संकटातून तारणारे ठरले, भारतीय नौदल.
भारतीय नौदलाने एका कच्च्या तेलाच्या टँकरमधून न फुटलेले क्षेपणास्त्राचे स्फोटक टोक यशस्वीरित्या बाहेर काढले. हे टँकर ओमानच्या किनाऱ्याजवळ क्षेपणास्त्राने भेदल्यानंतरही जवळपास २,००० किलोमीटर प्रवास करून आले होते.
मार्शल बेटांचा ध्वज असलेल्या एमटी ऑलिंपिक लाइफ या जहाजाच्या बाहेरील भागाला क्षेपणास्त्राने भेदले आणि इंधनाच्या टाकीत जाऊन अडकले. त्यानंतरही हे जहाज अरबी समुद्रातून प्रवास करत कोची येथे पोहोचले. संरक्षण मंत्रालयाने ११ जून रोजी दिलेल्या निवेदनानुसार, स्फोटक निष्क्रिय करणाऱ्या तज्ज्ञ पथकाने स्फोट यंत्रणा वेगळी केली आणि स्फोटक मस्तक तसेच त्यासंबंधित अवशेष सुरक्षितपणे बाहेर काढले.
हे ही वाचा:
२०२७ मध्ये पराभव झाला तर सपा चंबळमध्ये जाईल : अखिलेश यादव
खाद्यपदार्थांच्या पॅकिंगसाठी पिन-स्टेपलर वापरण्यास बंदी
ज्याच्यावर जग हसले, त्यानेच इतिहास लिहिला!
अभिषेक बॅनर्जींच्या निवासस्थानी छापा
संरक्षण मंत्रालयाने या मोहिमेचे वर्णन “अत्यंत जोखमीची, बारकाईने नियोजित आणि अचूकपणे पार पाडलेली मोहीम” असे केले. पश्चिम आशियामध्ये व्यापारी जहाजांवरील वाढत्या धोक्यांच्या पार्श्वभूमीवर हे निवेदन आले आहे. अमेरिका-इस्रायल-इराण युद्धामुळे व्यापारी जहाजे क्षेपणास्त्रे, मानवरहित विमाने आणि समुद्री स्फोटकांच्या हल्ल्यांच्या धोक्यात सापडली आहेत. ९ जूनपासून ओमान समुद्राभोवतीच्या नाकेबंदीची अंमलबजावणी करणाऱ्या अमेरिकन दलांच्या कारवाईत भारतीय कर्मचाऱ्यांसह तीन जहाजांवर हल्ले झाले आहेत.
युद्ध सुरू झाल्यापासून जहाज वाहतूक कंपन्यांना नौदल नाकेबंदी आणि वाढलेल्या विमा खर्चाचा सामना करावा लागत आहे. ओमानचा आखात आणि त्यालगतचे समुद्री क्षेत्र हे जगातील सर्वात संवेदनशील जलमार्गांपैकी एक बनले आहेत. जागतिक ऊर्जा व्यापाराचा मोठा हिस्सा या मार्गातून होतो. भारतीय नौदलाची स्फोटके निष्क्रिय करणाऱ्या पथकाने संयुक्त अरब अमिरातीहून कोचीकडे येणाऱ्या एमटी ऑलिंपिक लाइफ या टँकरमधून न फुटलेले क्षेपणास्त्राचे स्फोटक टोक सुरक्षितपणे बाहेर काढले.
युद्धविराम समाप्त झाल्यानंतर आणि संघर्ष तीव्र झाल्यानंतर ओमानचा आखात आणि होर्मूझ सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांना पुन्हा धोका निर्माण झाला. अलीकडेच इराणी बंदरांवरील नाकेबंदीचे उल्लंघन केल्याचा आरोप असलेल्या टँकरवर अमेरिकेने केलेल्या हल्ल्यात तीन भारतीय खलाशी ठार झाले. त्यानंतर भारताने अमेरिकेच्या प्रभारी राजनैतिक अधिकाऱ्याला बोलावून औपचारिक निषेध नोंदवला.
एमटी ऑलिंपिक लाइफवरील क्षेपणास्त्र हल्ला २६ मे रोजी झाला. तेव्हा हे जहाज संयुक्त अरब अमिरातीतील फुजैराहहून कोचीकडे जात होते.
अनेक दिवस प्रवास करत होते क्षेपणास्त्र
संरक्षण मंत्रालयाच्या निवेदनानुसार, भारतीय नौदलाने एमटी ऑलिंपिक लाइफ या कच्च्या तेलाच्या टँकरमधून न फुटलेले क्षेपणास्त्राचे स्फोटक टोक बाहेर काढण्याची गुंतागुंतीची मोहीम यशस्वीपणे पूर्ण केली. मंत्रालयाने सांगितले की, या जहाजावर कोणताही भारतीय नागरिक नव्हता. २६ मे २०२६ रोजी ओमानच्या किनाऱ्याजवळ जहाजाच्या बाहेरील भागात स्फोट झाल्याची माहिती जहाजाने दिली होती.
त्या वेळी वृत्तसंस्थांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जहाजाच्या डाव्या बाजूस, पाण्याच्या पातळीच्या जवळ, मस्कतपासून सुमारे ६० सागरी मैल अंतरावर बाह्य स्फोट झाला होता. जहाज व्यवस्थापन कंपनीने सांगितले की जहाजाला एका अज्ञात वस्तूने धडक दिली होती, मात्र जहाज स्थिर आणि कार्यरत राहिले.
न फुटलेले क्षेपणास्त्र जहाजाच्या बाहेरील भागाला भेदून अनेक संरचनात्मक कप्प्यांतून गेले आणि शेवटी इंधनाच्या टाकीत अडकले. हल्ल्यानंतरही जहाजाने प्रवास सुरू ठेवला आणि नंतर जहाजावर न फुटलेले क्षेपणास्त्र असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांना दिली.
ही कारवाई भारतीय महासागर क्षेत्र माहिती समन्वय केंद्राच्या माध्यमातून समन्वित करण्यात आली. त्यानंतर कोचीस्थित दक्षिण नौदल कमांडने स्फोटक निष्क्रियकरण तज्ज्ञ पथक पाठवले.
नौदलाने इंधन साठ्याजवळील क्षेपणास्त्र कसे काढले
नौदलाच्या तपासणीत या आव्हानाचे गांभीर्य आणि संभाव्य धोका स्पष्ट झाला. तपासात असे आढळले की क्षेपणास्त्र जहाजाच्या बाहेरील भागाला भेदून अनेक संरचनात्मक कप्प्यांतून गेले होते आणि इंधनाच्या टाकीत अडकले होते. याचा अर्थ, लाखो बॅरल तेल वाहून नेऊ शकणाऱ्या टँकरच्या इंधन साठवणूक विभागात न फुटलेले क्षेपणास्त्राचे स्फोटक टोक पडून होते.
सुरक्षेच्या दृष्टीने स्फोटक निष्क्रियकरण पथकाने टप्प्याटप्प्याने आणि अत्यंत काळजीपूर्वक काम केले, जेणेकरून जहाज, त्यावरील कर्मचारी आणि बंदर परिसर सुरक्षित राहील. आवश्यक सुरक्षा प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर तज्ज्ञांनी प्रगत तपासणी तंत्रांचा वापर करून स्फोट यंत्रणा ओळखली आणि ती वेगळी केली. त्यानंतर स्फोटक टोक आणि संबंधित अवशेष सुरक्षितपणे बाहेर काढण्यात आले.
जप्त केलेले स्फोटक साहित्य पुढील तपासणीसाठी सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे. संरक्षण मंत्रालयाने या मोहिमेला अत्यंत धोकादायक पण यशस्वी मोहीम म्हटले असून, यामुळे भारतीय नौदलाचे स्फोटक निष्क्रियकरण कौशल्य आणि समुद्री आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्याची क्षमता सिद्ध झाली आहे.
ही मोहीम भारताच्या “सागर” आणि “महासागर” दृष्टिकोनालाही बळकटी देते. या धोरणांनुसार भारतीय नौदल भारतीय महासागर क्षेत्रात सुरक्षा पुरवणारी आणि प्रथम प्रतिसाद देणारी प्रमुख शक्ती म्हणून कार्य करते.
मंत्रालयाने असेही नमूद केले की, जहाजावरील कर्मचाऱ्यांचे राष्ट्रीयत्व किंवा जहाजाच्या मालकीचा विचार न करता ही मोहीम पार पाडण्यात आली. यामुळे भारत जागतिक समुद्री सुरक्षेसाठी कटिबद्ध, जबाबदार समुद्री शक्ती आणि या प्रदेशातील विश्वासार्ह सुरक्षा भागीदार असल्याचे पुन्हा अधोरेखित झाले.