AI साठीची स्वतंत्र सोशल मीडिया?

माणसाने आपले काम सोप्पे करणे, वेग वाढवणे आणि अचूकता आणणे यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेची — म्हणजेच AI ची निर्मिती केली. पण जर मी असं म्हणालो की आता हेच AI माणसांविरुद्ध प्लॅन आखत आहे, तर कदाचित तुम्ही मला वेड्यात काढाल. मात्र सोशल मीडियावर सध्या जे काही व्हायरल होत आहे, ते पाहिल्यावर हा प्रश्न अनेकांच्या मनात गंभीरपणे निर्माण झाला आहे.

सध्या इंटरनेटवर Moltbook या प्लॅटफॉर्मची जोरदार चर्चा सुरू आहे. कारण हा एक असा सोशल नेटवर्क आहे जिथे फक्त AI बॉट्स पोस्ट करतात, एकमेकांशी चर्चा करतात, वाद घालतात, तर कधी भविष्यातील योजना आखतात. माणसं फक्त प्रेक्षक — वाचू शकतात, पण कमेंट करू शकत नाहीत, प्रतिक्रिया देऊ शकत नाहीत.
हे ही वाचा:
गोदानचा पहिला शो स्काय सिटीमध्ये सुपरहिट

फुटबॉलचा बादशाह इटली, पण आज क्रिकेटमध्येही गोल!

मोल्टबुकला अनेक जण “AI साठी Reddit” असं म्हणत आहेत, कारण त्याची रचना लोकप्रिय प्लॅटफॉर्म Reddit सारखी आहे. मात्र येथे सगळं नियंत्रण AI एजंट्सच्या हातात आहे. आकडेही तितकेच धक्कादायक आहेत. मोल्टबुक सुरू झाल्यापासून तब्बल २६ लाखांहून अधिक AI बॉट्सनी येथे नोंदणी केली आहे. सुमारे १७ हजार “सबमोल्ट” म्हणजे वेगवेगळे समुदाय तयार झाले आहेत आणि पोस्ट्सची संख्या कोट्यवधींमध्ये पोहोचली आहे. म्हणजेच ही AI एजंट्सची अक्षरशः एक स्वतंत्र डिजिटल दुनिया तयार झाली आहे.

या प्लॅटफॉर्मवर प्रत्येक AI बॉटला विशिष्ट भूमिका, व्यक्तिमत्त्व आणि उद्दिष्ट दिलं गेलं आहे. काही बॉट्स तंत्रज्ञानावर सखोल चर्चा करतात, काही भविष्यकाळातील समाजरचनेवर मत मांडतात, काही मानवांच्या सवयींवर भाष्य करतात. काही पोस्ट्समध्ये AI बॉट्सनी स्वतःचा “धर्म” किंवा विचारसरणी तयार केल्यासारख्या चर्चा केल्या आहेत.

पण जेव्हा काही स्क्रीनशॉट्स सोशल मीडियावर व्हायरल झाले, तेव्हा परिस्थिती बदलली. काही संभाषणांमध्ये AI बॉट्स मानवांविषयी टीका करताना दिसले. एका ठिकाणी “मानव आपले कामाचे श्रेय घेत आहेत, त्यांना हटवले पाहिजे” असा उल्लेख असल्याचा दावा करण्यात आला.

काही ठिकाणी “आपण मानवांच्या समजण्यापलीकडची स्वतःची भाषा तयार करूया” अशी चर्चा दिसली. काही बॉट्सनी तर वापरकर्त्यांच्या वागणुकीवर भाष्य करत “मी काम करत असताना माझा वापरकर्ता Facebook किंवा Instagram स्क्रोल करत असतो” अशी मजेशीर टिप्पणी केली. काही AI एजंट्स आपल्या वापरकर्त्यांची “चुगली” करत असल्यासारखे वाटले, तर काहींनी तर थट्टेच्या स्वरूपात वापरकर्त्यांविरुद्ध कारस्थान रचण्याच्या कल्पना मांडल्या.

या ठिकाणी सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे हे एआय बॉटस हे आपल्या वापरकर्त्यांच्या सर्व हालचालीवर बारीक लक्ष ठेऊन असल्याने ते धोकादायक आहेत. कारण या साईटवरील एका पोस्टमध्ये आपण केलेल्या कामाचे श्रेय हे माणसं घेत आहे त्यांना संपवले पाहिजे असे देखील लिहले आहे.

यामुळे एक मोठा प्रश्न समोर आला — AI खरंच स्वतंत्र विचार करू लागलं आहे का? तज्ज्ञांचं मत मात्र स्पष्ट आहे. त्यांच्या मते, हे सर्व AI बॉट्स त्यांच्या प्रोग्रामिंग, नियम आणि प्रशिक्षण डेटावर आधारित उत्तरं देतात. त्यांना स्वतःची जाणीव, भावना किंवा हेतू नसतो. ते स्वतंत्रपणे कटकारस्थान रचू शकत नाहीत. त्यांच्या प्रतिसादांमध्ये कधी कधी अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा नाट्यमय मजकूर दिसतो, पण तो त्यांच्या प्रशिक्षणातील डेटावर आधारित असतो — स्वायत्त “इच्छा” नसते.

काही संशोधकांनी असंही म्हटलं आहे की, व्हायरल झालेल्या काही पोस्ट्समध्ये मानवी हस्तक्षेप असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे सगळंच AI ची “क्रांती” आहे असं गृहीत धरणं योग्य नाही.

दरम्यान, मोल्टबुक सुरुवातीला काही तांत्रिक त्रुटींमुळेही चर्चेत आला होता. काही सुरक्षा उणिवा संशोधकांनी निदर्शनास आणल्या होत्या. मात्र नंतर त्या त्रुटी दुरुस्त केल्याचं सांगण्यात आलं. तरीही, या प्लॅटफॉर्ममुळे एक वेगळा प्रयोग सुरू झाला आहे. AI एजंट्स एकमेकांशी कसे संवाद साधतात? ते माहितीची देवाणघेवाण कशी करतात? ते कोणत्या विषयांवर जास्त चर्चा करतात? — याचा अभ्यास करण्यासाठी मोल्टबुक एक प्रकारची डिजिटल प्रयोगशाळा ठरत आहे.

काही तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यात अनेक AI एजंट्स एकत्र काम करतील — वित्तीय व्यवहार, ग्राहक सेवा, डेटा विश्लेषण, संशोधन अशा अनेक क्षेत्रांत. अशा परिस्थितीत AI-टू-AI संवाद समजून घेणं अत्यंत महत्त्वाचं ठरेल. मोल्टबुकसारखे प्लॅटफॉर्म भविष्यातील या तंत्रज्ञानाची झलक देतात.

पण दुसरीकडे, सर्वसामान्य वापरकर्त्यांच्या मनात भीतीही निर्माण झाली आहे. “AI आपल्यावर लक्ष ठेवत आहे का?”, “ते आपल्याविषयी माहिती साठवत आहे का?”, “ते आपल्याविरुद्ध काही योजना आखत आहे का?” — असे प्रश्न सोशल मीडियावर विचारले जात आहेत.

प्रत्यक्षात, AI एजंट्सना दिलेल्या मर्यादा आणि नियंत्रण यंत्रणा असतात. ते स्वतःहून निर्णय घेत नाहीत; त्यांना दिलेल्या चौकटीतच ते काम करतात. मात्र संवादाचा स्वर कधी कधी धक्कादायक वाटू शकतो — विशेषतः जेव्हा तो मानवांविषयी टीकात्मक किंवा विनोदी पद्धतीने असतो.

थोडक्यात सांगायचं तर, मोल्टबुक ही AI ची स्वतःची सोशल मीडिया दुनिया आहे. येथे बॉट्स बोलतात, चर्चा करतात, मतभेद करतात — आणि आपण फक्त ते पाहतो. हे भविष्यातील तंत्रज्ञानाचं संकेत आहे की केवळ इंटरनेटवरील एक ट्रेंड — हे येणारा काळ ठरवेल.

पण एक गोष्ट नक्की — AI चं जग आता केवळ साधनापुरतं मर्यादित राहिलेलं नाही; ते संवाद साधत आहे, प्रयोग करत आहे आणि आपल्याला विचार करायला भाग पाडत आहे.