भारत स्वतःच्या वाढत्या देशांतर्गत मागणी आणि उत्पादन क्षमतेमुळे पेट्रोकेमिकल क्षेत्रात एक प्रादेशिक समेकनकर्ते (Regional Consolidator) म्हणून उदयास येण्याच्या भक्कम स्थितीत आहे. ही माहिती सोमवारी प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालात देण्यात आली आहे. बॉस्टन कन्सल्टिंग ग्रुप (BCG) च्या ‘प्रिपेअरिंग फॉर द नेक्स्ट वेव्ह ऑफ पेट्रोकेमिकल कन्सोलिडेशन’ या शीर्षकाच्या अहवालात सांगण्यात आले आहे की, जागतिक पेट्रोकेमिकल क्षेत्रात अनेक वर्षांपासून कमी नफा, जास्त उत्पादन क्षमता आणि प्रादेशिक विकास पद्धतीतील बदल यामुळे लवकरच मोठे समेकन (consolidation) होण्याची शक्यता आहे.
अहवालात भारतीय पेट्रोकेमिकल कंपन्यांना त्यांचे पोर्टफोलिओ पुन्हा तपासण्याचे, विविध बाजारपरिस्थितींचा अंदाज घेण्याचे आणि नफ्याच्या पुढील लाटेचा फायदा घेण्यासाठी त्वरित पावले उचलण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. सध्या या क्षेत्रातील नफ्याच्या घटतीची माहिती देताना, अहवालात नमूद करण्यात आले आहे की २०१९ मधील सरासरी ROCE (रिटर्न ऑन कॅपिटल एंप्लॉइड) ८ टक्क्यांवरून २०२४ मध्ये सुमारे ४ टक्क्यांपर्यंत खाली आली आहे.
हेही वाचा..
लालू प्रसाद यादव यांनी आपल्या पुत्राविरुद्ध कारवाई करून उदाहरण प्रस्थापित करावे
लेडी डॉन जिकरा यांच्यासह ८ आरोपींविरुद्ध आरोपपत्र दाखल
शेख शाहजहानविरुद्ध सीबीआय चौकशीचा आदेश कायम
मालेगाव स्फोटावर चित्रपट तयार करण्याचा निर्मात्यांना अधिकार
अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे की अनेक क्षेत्रांमध्ये उत्पादन क्षमता ही मागणीच्या वाढीपेक्षा जास्त वाढत आहे, त्यामुळे या अडचणींना तोंड देण्यासाठी समेकन आणि पुनर्गठनाचे प्रयत्न वेग घेत आहेत. अहवालात सुचवले आहे की, भारतीय कंपन्यांनी केवळ नैसर्गिक वाढीपुरती मर्यादा न ठेवता लक्षित विलीनीकरण आणि अधिग्रहण (M&A), उभे एकत्रीकरण (vertical integration), तंत्रज्ञान आणि शाश्वतता क्षमतांमध्ये गुंतवणूक यावर लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे.
या संधीबाबत बीसीजीचे व्यवस्थापकीय संचालक कौस्तुभ वर्मा म्हणाले, “जागतिक पेट्रोकेमिकल क्षेत्र आता समेकनाच्या एका नव्या टप्प्याकडे वळत आहे आणि भारत एका रणनीतिक वळणावर उभा आहे. मजबूत देशांतर्गत मागणी आणि उत्पादन तळमुळे भारतीय कंपन्यांना लक्ष्यित विलीनीकरण, फीडस्टॉकपर्यंत सुलभ पोहोच आणि तंत्रज्ञान-संधींच्या आधारे क्षेत्रीय नेतृत्व स्थापनेची संधी आहे. ते पुढे म्हणाले, “स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी कंपन्यांनी त्यांचे पोर्टफोलिओ सक्रियपणे पुनर्मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे आणि विविध बाजार परिस्थितींसाठी स्वतःला तयार ठेवले पाहिजे. आज निर्णायक पावले उचलणाऱ्या कंपन्या भविष्यात अधिक फायदेशीर स्थितीत असतील.
अहवालानुसार, मागणीच्या मंद गती आणि उत्पादन क्षमतेतील झपाट्याने वाढ यामुळे आगामी काळातही नफा कमी राहणार असून ऑपरेशनल कार्यक्षमतेवर भर द्यावा लागणार आहे. अहवालाचे शेवटी असे नमूद करण्यात आले आहे की, पुढील काही वर्षांत अनेक बोर्डरूम चर्चा या क्षमतेच्या पुनर्रचने (capacity rationalisation) आणि धोरणात्मक विलीनीकरण/अधिग्रहण (strategic M&A) याभोवतीच फिरतील.
