प्लास्टिक पर्यावरणासाठी किती घातक आहे आणि त्याचा वापर शक्य तितका कमी करायला हवा. हे आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. परंतु आज परिस्थिती इतकी बिकट झाली आहे की, तज्ज्ञ सांगतात. प्लास्टिक आपल्या शरीरातील विविध अवयवांपर्यंत पोहोचले आहे. त्यामुळे सहजच अंदाज येतो की, जे निसर्गासाठी विषारी ठरते, ते आपल्या आरोग्यावर काय परिणाम करत असेल!
हे ऐकून विश्वास बसत नाही, पण हे शंभर टक्के सत्य आहे — आपण हातात धरतो त्या बाटल्या, पॅकेट्स किंवा प्लास्टिकचे कंटेनरच आता आपल्या रक्तात, फुफ्फुसांत आणि अगदी मेंदूतसुद्धा शिरले आहेत. वैज्ञानिकांच्या म्हणण्यानुसार, मानवी मेंदूत जवळपास ५ ग्रॅमपर्यंत मायक्रोप्लास्टिक साचू शकते — म्हणजे एका छोट्या चमच्याएवढे प्लास्टिक!
मायक्रोप्लास्टिक कसे घुसते शरीरात : ऑस्ट्रियातील ‘युनिव्हर्सिटी ऑफ ग्राज’चे वैज्ञानिक डॉ. क्रिश्चियन पॅचर-डॉयचे यांनी पाच निरोगी व्यक्तींच्या आतड्यांतील (गट मायक्रोबायोम) जीवाणूंवर अभ्यास केला. त्यांनी हे जीवाणू पाच वेगवेगळ्या प्रकारच्या मायक्रोप्लास्टिकच्या संपर्कात ठेवले आणि निकाल धक्कादायक होता. ज्या जीवाणूंच्या संतुलनामुळे आपल्या पचनशक्ती आणि मानसिक आरोग्याचे नियंत्रण राहते, ते पूर्णतः बिघडले. काही बदल तर असे दिसले जसे की डिप्रेशन किंवा कोलन कॅन्सरशी संबंधित नमुन्यांमध्ये दिसतात.
हेही वाचा..
गुरुग्राममध्ये संयुक्त पथक-दोन शार्पशूटर यांच्यात चकमक
‘स्वदेशी भारत’ चे स्वप्न साकार होतेय
अखेर महिलांना तालिबानी पत्रकार परिषदेत प्रवेश, महिला अधिकारांवरून विचारले प्रश्न
ठेकेदारीच्या पैशावरून वाद — हातगाडी चालकाचे अपहरण करून खून!
शरीरात पोहोचल्यावर काय करते ही विषारी कणिका? मायक्रोप्लास्टिक इतके सूक्ष्म असतात की ते रक्तप्रवाहात मिसळतात आणि शरीरातील सर्वात संवेदनशील पडद्यांना — जसे प्लेसेंटा (गर्भातील पडदा) आणि ब्रेन बॅरियर — सहज पार करतात. मग प्रश्न निर्माण होतो — जर हे कण आपल्या मेंदूपर्यंत पोहोचले, तर ते आपले विचार, भावना आणि मूड यांनाही बदलत आहेत का? प्लास्टिक हा केवळ एक पदार्थ नाही, तर तो विषारी रसायनांचा मिश्रण (कॉकटेल) आहे. हे रसायन शरीरातील ‘चांगल्या’ रसायनांपैकी सेरोटोनिनचे उत्पादन कमी करतात, तर सोज वाढवणाऱ्या रसायनांचे प्रमाण वाढवतात.
वैज्ञानिकांचा इशारा स्पष्ट आहे — मायक्रोप्लास्टिक आपल्या इम्यून सिस्टम, आतडे आणि मेंदू तिन्हींचा समतोल बिघडवू शकते. त्याचा परिणाम म्हणून आपण अधिक तणावग्रस्त, थकलेले आणि आजारी होण्याची शक्यता वाढते. काय करता येईल? — काही सोपे पण परिणामकारक उपाय : आज प्लास्टिक आपल्या आयुष्याच्या प्रत्येक कोपऱ्यात आहे. पण काही छोट्या सवयी बदलून आपण त्याचा परिणाम कमी करू शकतोः मायक्रोवेव्हमध्ये प्लास्टिकचे डबे वापरणे टाळा. त्याऐवजी काचेचे किंवा स्टेनलेस स्टीलचे भांडे वापरा. भाजी चिरताना लाकडी चॉपिंग बोर्ड वापरा, प्लास्टिकचा नव्हे. टी बॅग्समध्येही मायक्रोप्लास्टिक असते. त्याऐवजी पाणी उकळून त्यात चहापत्ती टाकून चहा बनवा. चहासाठी सिरेमिक किंवा स्टीलचे कप वापरा. उशा, गाद्या, बेडशीट्स हे कॉटन किंवा लिननचे असावेत. सिंथेटिक प्लास्टिकच्या वस्तूंमुळे झोपताना आपण श्वासावाटे प्लास्टिकचे सूक्ष्मकण शोषून घेतो. काही फेसवॉश, लोशन, लिपस्टिक, आयशॅडो यांत पॉलीइथिलीन, पॉलीप्रोपिलीन, पॉलीयूरेथेन किंवा एक्रिलेट्स असतात. हेच मायक्रोप्लास्टिकचे स्रोत आहेत. शक्य असेल तेव्हा नैसर्गिक घटकांवर आधारित उत्पादन निवडा.
