होर्मुझ खुला, तेलवाहतूक पुन्हा सुरू

पश्चिम आशियातील दीर्घकालीन संघर्षानंतर होर्मुझ सामुद्रधुनीत अखेर दिलासादायक घडामोडी दिसू लागल्या आहेत. अमेरिके आणि इराण यांच्यात झालेल्या नव्या करारानंतर इराणी तेलवाहू टँकरांनी पुन्हा या महत्त्वाच्या सागरी मार्गातून प्रवास सुरू केला आहे. त्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजाराला मोठा दिलासा मिळाला असला तरी भारताशी संबंधित अनेक जहाजे अद्याप परिस्थिती पूर्णपणे सुरळीत होण्याची प्रतीक्षा करत आहेत.

जगातील सुमारे २० टक्के तेलपुरवठा आणि मोठ्या प्रमाणातील द्रवरूप नैसर्गिक वायूची वाहतूक होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होते. त्यामुळे या मार्गावरील कोणताही अडथळा जागतिक अर्थव्यवस्थेला थेट धक्का देऊ शकतो. गेल्या काही महिन्यांतील संघर्षामुळे या मार्गावर मोठ्या प्रमाणात निर्बंध आले होते. परिणामी शेकडो जहाजे आखातात अडकून पडली होती आणि तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी अस्थिरता निर्माण झाली होती.
हे ही वाचा:
ऑपरेशन टायगर यशस्वी; ठाकरे गटाला मोठा धक्का

ओमानजवळील सागरी हल्ल्याचे बळी ठरलेल्या दोन भारतीयांचे पार्थिव भारतात रवाना

आता परिस्थिती बदलू लागली आहे. ‘हिरो II’, ‘डायोना’ आणि ‘सोनिया I’ या इराणी तेलवाहू टँकरांनी यशस्वीरित्या सामुद्रधुनी पार केली असून इराणच्या तेल निर्यातीला पुन्हा चालना मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या घडामोडींचा परिणाम म्हणून आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती तीन महिन्यांच्या नीचांकी पातळीवर आल्या आहेत. जागतिक बाजाराला अतिरिक्त तेलपुरवठा मिळण्याची अपेक्षा निर्माण झाल्याने गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वासही वाढला आहे.

मात्र भारतीय जहाज कंपन्या आणि ऊर्जा आयातदार अजूनही सावध भूमिका घेत आहेत. सामुद्रधुनीत युद्धकाळात टाकण्यात आलेल्या सागरी माईन्स, सुरक्षा व्यवस्थेतील अनिश्चितता आणि नव्या नियमांबाबत स्पष्टता नसल्याने अनेक जहाजांनी अद्याप प्रवास सुरू केलेला नाही. विमा कंपन्याही अतिरिक्त जोखमीचा आढावा घेत असल्याने जहाजवाहतुकीचा वेग अपेक्षेपेक्षा कमी आहे.

भारतासाठी दिलासादायक बाब म्हणजे भारताशी संबंधित ‘दिशा’ हे एलएनजी टँकर सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे मार्गक्रमण करणाऱ्या पहिल्या जहाजांपैकी एक ठरले आहे. यामुळे भारतीय ऊर्जा पुरवठा साखळी पुन्हा पूर्वपदावर येण्याची आशा निर्माण झाली आहे. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, पूर्ण क्षमतेने जहाजवाहतूक सुरू होण्यासाठी किमान काही आठवडे ते दोन महिने लागू शकतात. सध्या मर्यादित संख्येने जहाजांना परवानगी दिली जात असून अडकलेल्या जहाजांची गर्दी कमी करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

एकूणच, होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होण्याच्या दिशेने महत्त्वाची पावले उचलली जात असली तरी जागतिक ऊर्जा बाजार आणि भारताच्या आयात व्यवस्थेसाठी खरी स्थिरता येण्यासाठी अजून काही काळ प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.