भारताचा कच्च्या तेलाचा साठा वर्षभरातील उच्चांकावर

भारताने कच्च्या तेलाचा पुरवठा अधिक सुरक्षित करण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल टाकले आहे. अमेरिके-इराण संघर्षामुळे काही महिन्यांपूर्वी घटलेला देशातील कच्च्या तेलाचा साठा आता पुन्हा वेगाने वाढला असून तो जवळपास गेल्या एका वर्षातील उच्चांकावर पोहोचला आहे. मोठ्या प्रमाणावर करण्यात आलेल्या कच्च्या तेलाच्या आयातीमुळे हा साठा पुन्हा भरून निघाला आहे. त्यामुळे भविष्यात जागतिक बाजारात कोणताही भू-राजकीय तणाव निर्माण झाला तरी भारताची ऊर्जा सुरक्षा अधिक मजबूत राहणार असल्याचे चित्र दिसत आहे.

जागतिक ऊर्जा बाजारावर लक्ष ठेवणारी संस्था क्लेपर (Kpler) यांच्या आकडेवारीनुसार, जूनअखेर भारतातील कच्च्या तेलाचा साठा सुमारे १०४ दशलक्ष (मिलियन) बॅरलपर्यंत पोहोचला आहे. यापूर्वी एप्रिलअखेर हा साठा केवळ ९०.५ दशलक्ष बॅरलवर घसरला होता. म्हणजेच अवघ्या दोन महिन्यांत तब्बल १३.५ दशलक्ष बॅरलची भर पडली आहे. फेब्रुवारीअखेर भारताचा साठा १०७ दशलक्ष बॅरलपर्यंत गेला होता, जो त्या काळातील सर्वाधिक स्तर होता. अमेरिके-इराण संघर्षानंतर आयात साखळीवर परिणाम झाल्याने देशातील रिफायनऱ्यांना विद्यमान साठ्यावर अवलंबून राहावे लागले आणि त्यामुळे साठ्यात मोठी घट झाली होती.
हे ही वाचा:
EPFच्या निष्क्रिय खात्यांमध्ये ₹९,३३० कोटी अडकले

ट्रम्पांची मेम कॉईनमधून हजारो कोटींची कमाई

संघर्षाचा परिणाम कमी होताच भारताने पुन्हा मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात सुरू केली. विशेषतः रशियाकडून होणारी आयात विक्रमी पातळीवर पोहोचल्याने देशातील तेलसाठा वेगाने वाढला. कमी दरात उपलब्ध असलेले रशियन कच्चे तेल भारतीय रिफायनऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरले. त्याचबरोबर इतर पर्यायी पुरवठादारांकडूनही तेल खरेदी वाढवून भारताने पुरवठ्याचे स्रोत अधिक विविध केले आहेत.

तज्ज्ञांच्या मते, वाढलेला तेलसाठा हा केवळ पुरवठ्याच्या दृष्टीनेच नव्हे, तर देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भविष्यात पुन्हा एखादा आंतरराष्ट्रीय संघर्ष, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अडथळे किंवा तेलाच्या वाहतुकीत व्यत्यय आल्यास देशांतर्गत इंधनपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी हा साठा उपयोगी पडणार आहे. यामुळे पेट्रोल, डिझेल आणि इतर पेट्रोलियम उत्पादनांच्या उपलब्धतेवर तात्काळ परिणाम होण्याची शक्यता कमी राहते.

दरम्यान, जागतिक तेलबाजारात अजूनही अनिश्चिततेचे वातावरण कायम आहे. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय परिस्थिती, उत्पादन करणाऱ्या देशांचे निर्णय आणि जागतिक मागणी-पुरवठ्याचा समतोल यावर कच्च्या तेलाच्या किमती अवलंबून आहेत. त्यामुळे भारताने साठा वाढवण्यासोबतच आयातीचे स्रोत विविध ठेवण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. या धोरणामुळे एका प्रदेशावर अवलंबित्व कमी होऊन ऊर्जा सुरक्षेला अधिक बळ मिळत आहे.

भारतातील सार्वजनिक आणि खासगी तेलशुद्धीकरण कंपन्यांनीही परिस्थितीनुसार खरेदीचे नियोजन बदलले आहे. स्वस्त आणि सहज उपलब्ध असलेल्या कच्च्या तेलाचा लाभ घेत त्यांनी आयात वाढवली. परिणामी, देशातील रिफायनऱ्यांकडे पुरेसा कच्चा माल उपलब्ध झाला असून उत्पादनात कोणताही मोठा अडथळा निर्माण झालेला नाही. वाढलेला तेलसाठा हा भविष्यातील संभाव्य धक्के सहन करण्यासाठी महत्त्वाचा सुरक्षाकवच मानला जात आहे.

एकूणच, अमेरिके-इराण संघर्षानंतर कमी झालेला भारताचा कच्च्या तेलाचा साठा आता जवळपास वर्षभरातील उच्चांकावर पोहोचला आहे. मोठ्या प्रमाणावर झालेली आयात, विशेषतः रशियाकडून वाढलेला पुरवठा आणि आयातीचे विविधीकरण यामुळे भारताने ऊर्जा सुरक्षेच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. भविष्यात जागतिक बाजारातील चढ-उतारांचा देशाच्या इंधनपुरवठ्यावर होणारा परिणाम कमी करण्यासाठी हा वाढलेला तेलसाठा निर्णायक ठरणार आहे.