ट्रम्प यांच्या मागणीने तेलबाजारात खळबळ; कच्चे तेल पुन्हा ८८ डॉलरवर

अमेरिका आणि इराणमधील तणाव पुन्हा वाढल्याने जागतिक कच्च्या तेलाच्या बाजारात तेजी कायम आहे. मंगळवारी ब्रेंट क्रूडचा भाव सुमारे ८८ डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचला, तर अमेरिकेतील वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट म्हणजेच WTI क्रूड ८३.५० डॉलरवर व्यवहार करत होते. सोमवारी दोन्ही प्रमुख तेल निर्देशांकांमध्ये तब्बल ५ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली होती आणि त्यानंतर मंगळवारीही तेलाच्या दरांनी तेजीची वाट कायम ठेवली. अमेरिका-इराण युद्ध संपवण्यासाठी सुरू असलेल्या चर्चेतून हॉर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा सुरळीतपणे खुली होण्याची शक्यता कमी होत असल्याने बाजारात पुरवठ्याबाबतची चिंता वाढली आहे.

तेलाच्या दरवाढीमागे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची इराणकडून नुकसानभरपाईची मागणी महत्त्वाची ठरली आहे. युद्ध, हल्ले आणि निदर्शनांमध्ये झालेल्या जीवितहानीबद्दल इराणने अमेरिकेला भरपाई द्यावी, अशी मागणी ट्रम्प यांनी केली आहे. त्यामुळे अमेरिका-इराण यांच्यातील संभाव्य शांतता करार अधिक गुंतागुंतीचा झाला असून, या कराराचा एक महत्त्वाचा भाग असलेल्या हॉर्मुझ सामुद्रधुनीच्या पूर्णपणे खुल्या होण्याबाबतही अनिश्चितता वाढली आहे.
हे ही वाचा:
सीरियाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष बशर अल-असद यांना फाशीची शिक्षा

विद्यार्थ्यांवरील पोलिस कारवाईविरोधात भाजपचा झारखंड बंद

हॉर्मुझ सामुद्रधुनी हा जागतिक तेलपुरवठ्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग आहे. या मार्गावरील वाहतूक सुरळीत न झाल्यास आखाती देशांमधून आशियाई बाजारपेठांकडे होणाऱ्या तेलपुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. सध्या या मार्गावरील सुरक्षेचा धोका, जहाजांवरील हल्ले, वाढलेला विमा खर्च आणि पर्यायी लांब मार्गांचा वापर यामुळे तेलाचा पुरवठा ताणला जाण्याची शक्यता आहे. संयुक्त अरब अमिरातीच्या ADNOC नेही संघर्ष सुरू झाल्यापासून हॉर्मुझमधून जाणाऱ्या आपल्या १५ जहाजांवर हल्ले झाल्याचे म्हटले आहे.

याच काळात सौदी अरेबियातील पुरवठ्याबाबतही चिंता वाढली आहे. सौदी अरामकोने जाझान रिफायनरी पुन्हा सुरू करण्याची तारीख ३० ऑगस्टपर्यंत पुढे ढकलली आहे. या रिफायनरीची क्षमता दररोज सुमारे ४ लाख बॅरल आहे. त्यामुळे मध्य पूर्वेतील केवळ हॉर्मुझच नव्हे, तर इतर महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांवरील अडथळ्यांकडेही बाजाराचे लक्ष लागले आहे.

आता सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे कच्च्या तेलाची ही तेजी किती काळ टिकणार? जेपी मॉर्गनच्या अंदाजानुसार, पुरवठ्यातील अडथळा प्रत्येक अतिरिक्त महिन्याने ब्रेंटच्या किमतीत प्रति बॅरल ७ ते ८ डॉलरची भर पडू शकते. जर हॉर्मुझमधील व्यत्यय तीन महिने कायम राहिला, तर ब्रेंटचा सरासरी भाव सुमारे ११४ डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत जाऊ शकतो. गोल्डमन सॅक्सनेही हॉर्मुझमधील वाहतूक दीर्घकाळ विस्कळीत राहिल्यास तेल १२० डॉलरपर्यंत जाण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. मात्र परिस्थिती निवळली आणि जागतिक पुरवठा वाढला, तर चौथ्या तिमाहीत ब्रेंटचा भाव पुन्हा ८० डॉलरच्या आसपास येऊ शकतो, असा अंदाजही आहे.

त्यामुळे सध्या कच्च्या तेलाच्या बाजारासाठी अमेरिका-इराण चर्चा आणि हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती हेच सर्वात मोठे निर्णायक घटक ठरले आहेत. शांततेच्या दिशेने ठोस पाऊल पडले आणि तेलवाहतूक सुरळीत झाली तर दरांवर दबाव येऊ शकतो; मात्र तणाव वाढत राहिला आणि पुरवठा आणखी विस्कळीत झाला, तर ८८ डॉलरवर पोहोचलेले तेलाचे दर आणखी वर जाण्याची शक्यता आहे.