भारताने चांदीच्या आयातीवर लावलेल्या कठोर निर्बंधांचा आणि वाढीव आयात शुल्काचा परिणाम आता स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. मे २०२६ मध्ये देशाची चांदी आयात तब्बल ८२ टक्क्यांनी घसरली असून ती केवळ ३३ मेट्रिक टनांवर आली आहे. मूल्याच्या दृष्टीने पाहता, चांदी आयात ७५.५७ दशलक्ष डॉलर्स इतकी राहिली असून गेल्या तीन वर्षांतील हा सर्वात नीचांक मानला जात आहे.
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या चांदी ग्राहकांपैकी एक देश आहे. मात्र वाढती आयात, वाढणारी व्यापार तूट आणि परकीय चलनावरील दबाव लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने काही महिन्यांपूर्वी मोठा निर्णय घेतला. सरकारने चांदीवरील प्रभावी आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून थेट १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवले. यामध्ये १० टक्के मूलभूत सीमाशुल्क आणि ५ टक्के कृषी पायाभूत सुविधा उपकर समाविष्ट आहे.
हे ही वाचा:
पाकिस्तानातील गुरुद्वारात वृद्ध शीख दाम्पत्याची गोळ्या झाडून हत्या
G7 मध्ये मोदींचा डिप्लोमॅटिक मास्टरस्ट्रोक
पोस्ट केली, नंतर एडिट केली! अमेरिका-इराण कराराबाबत घोषणेची पाकिस्तानची घाई
जिहादी विचारसरणीशी संबंधित संशयित सलाउद्दीन अटकेत; शस्त्रसाठा जप्त
सरकारने केवळ शुल्कवाढीवर न थांबता चांदीच्या विविध स्वरूपातील आयातीवरही निर्बंध लादले. चांदीचे धान्य, पावडर आणि इतर प्रक्रिया केलेल्या स्वरूपातील आयातीसाठी विशेष परवानगी अनिवार्य करण्यात आली. काही व्यापारी मुक्त व्यापार करारांतील सवलतींचा वापर करून आयात शुल्क टाळत असल्याचे समोर आल्यानंतर केंद्राने हा कठोर निर्णय घेतला.
विशेष म्हणजे, आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये भारताने चांदी आयातीवर तब्बल १२ अब्ज डॉलर्स खर्च केले होते. त्याच्या आधीच्या वर्षात हा आकडा ४.८ अब्ज डॉलर्स इतका होता. म्हणजेच एका वर्षात चांदी आयात खर्चात जवळपास १५० टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली होती. सौरऊर्जा प्रकल्प, इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योग, दागिने क्षेत्र आणि सिल्व्हर ईटीएफमध्ये वाढलेल्या गुंतवणुकीमुळे चांदीची मागणी विक्रमी पातळीवर पोहोचली होती.
मात्र आता सरकारच्या नव्या धोरणामुळे परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. आयात कमी झाल्याने देशांतर्गत बाजारातील पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मागणी कायम राहिल्यास स्थानिक बाजारात चांदीचे दर आणखी वाढू शकतात. दुसरीकडे, आयातीत झालेली मोठी घट भारताची व्यापार तूट कमी करण्यासाठी आणि रुपयावरील दबाव कमी करण्यासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.
जागतिक चांदी बाजारासाठीही भारतातील ही घसरण धक्कादायक मानली जात आहे. कारण भारत हा चांदीचा सर्वात मोठा आयातदार असल्याने येथील मागणीत झालेली घट जागतिक किंमतींवरही परिणाम करू शकते. आगामी सणासुदीचा हंगाम, लग्नसराई आणि औद्योगिक मागणी लक्षात घेता पुढील काही महिन्यांत चांदी बाजारात मोठी उलथापालथ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. भारत सरकारच्या एका निर्णयाने चांदीच्या जागतिक व्यापाराचे गणितच बदलण्यास सुरुवात झाली आहे.