अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजार पुन्हा अस्थिर झाला असून कच्च्या तेलाच्या किंमतींनी एक महिन्यातील उच्चांक गाठला आहे. जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलवाहतूक मार्ग मानल्या जाणाऱ्या होर्मुझ सामुद्रधुनीत तणाव वाढत असतानाच अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या मार्गाने जाणाऱ्या मालवाहू जहाजांवर २० टक्के सुरक्षा शुल्क (टोल) आकारण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे. या घडामोडींमुळे जागतिक पुरवठा साखळी, महागाई आणि ऊर्जा सुरक्षेबाबत नव्याने चिंता व्यक्त केली जात आहे.
अमेरिकेने इराणविरोधातील नौदल कारवाई अधिक तीव्र करण्याचा निर्णय घेतला असून होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजांची वाहतूक सुरक्षित ठेवण्यासाठी कठोर पावले उचलण्याचे संकेत दिले आहेत. ट्रम्प यांनी अमेरिकाच या जलमार्गाची सुरक्षा सुनिश्चित करणार असल्याचे सांगत, त्यासाठी सर्व मालवाहू जहाजांकडून २० टक्के शुल्क आकारण्याची भूमिका मांडली. त्यांच्या या घोषणेनंतर जागतिक बाजारात मोठी खळबळ उडाली असून तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
हे ही वाचा:
निर्बंधांना क्रिप्टोचा आधार; १०४ अब्ज डॉलरचे व्यवहार उघड
SBI फंड्स मॅनेजमेंटचा बहुचर्चित आयपीओ खुला
भारत-यूके मुक्त व्यापार करार लागू
एचडीएफसी इर्गोच्या नावाने ग्राहकांना गंडवणाऱ्या टोळीच्या मुसक्या आवळल्या
जगातील सुमारे पाचव्या भागाचे कच्चे तेल आणि मोठ्या प्रमाणातील द्रवीकृत नैसर्गिक वायू (LNG) होर्मुझ सामुद्रधुनीतून वाहतूक केला जातो. त्यामुळे या भागातील कोणतीही लष्करी हालचाल किंवा वाहतुकीतील अडथळा थेट जागतिक तेलाच्या किंमतींवर परिणाम करतो. सध्याच्या तणावामुळे ब्रेंट आणि डब्ल्यूटीआय या दोन्ही प्रकारच्या कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली असून गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळताना दिसत आहेत.
ऊर्जा बाजारातील या अस्थिरतेचा परिणाम केवळ तेलापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. आशियाई शेअर बाजारात घसरण झाली असून जागतिक शेअर बाजारातही गुंतवणूकदारांमध्ये सावध भूमिका दिसून येत आहे. वाढत्या तेलदरांमुळे वाहतूक खर्च, उत्पादन खर्च आणि महागाईवर दबाव वाढण्याची शक्यता असल्याने अनेक देशांच्या मध्यवर्ती बँकांसमोरही नवे आव्हान निर्माण होऊ शकते.
भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांसाठी ही परिस्थिती विशेष महत्त्वाची मानली जात आहे. कच्च्या तेलाच्या किंमती सातत्याने वाढल्यास पेट्रोल, डिझेल, विमान इंधन तसेच इतर पेट्रोलियम उत्पादनांच्या किमतींवर दबाव वाढू शकतो. त्याचा परिणाम वाहतूक, उद्योग आणि सर्वसामान्यांच्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या किंमतींवरही होण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, जागतिक बाजाराचे लक्ष आता अमेरिका-इराण संघर्षातील पुढील घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव कमी झाला तर तेलाच्या किंमती स्थिर होऊ शकतात; मात्र संघर्ष आणखी वाढल्यास ऊर्जा बाजारात मोठी उलथापालथ होण्याची शक्यता विश्लेषकांनी व्यक्त केली आहे.
