भारत-चीन संबंधांना नवी दिशा; SCO मंचावरून संवादाला गती

भारत-चीन संबंधांमध्ये गेल्या काही वर्षांत तणाव आणि संवाद यांचा मिश्र प्रवाह दिसून येतो. विशेषतः २०२० मधील गलवान संघर्षानंतर दोन्ही देशांमधील विश्वास कमी झाला होता. मात्र आता पुन्हा संवाद आणि राजनैतिक प्रयत्नांमुळे संबंध सुधारण्याच्या दिशेने हालचाल सुरू झाली आहे. शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन (SCO) सारख्या बहुपक्षीय मंचांमुळे या प्रक्रियेला चालना मिळत आहे.

अलीकडील SCO बैठकीच्या पार्श्वभूमीवर भारत आणि चीन यांच्यातील संवाद वाढताना दिसतो. या मंचावर दोन्ही देश एकत्र येत असले तरी, द्विपक्षीय मुद्दे—विशेषतः सीमावाद—अजूनही संवेदनशील आहेत. SCO हा प्रामुख्याने सहकार्याचा मंच असून तो थेट द्विपक्षीय वाद सोडवण्यासाठी वापरला जात नाही, तरीही अशा बैठकींमुळे संवादासाठी वातावरण तयार होते.
हे ही वाचा:
पंजाब किंग्सचा धडाका! मुंबईला हरवत थेट नंबर १ वर कब्जा

सातवे सोनेरी पान लिहिले जाते आहे… ज्येष्ठ संघकर्मी भैय्याजी जोशी

गलवान खोऱ्यातील संघर्षानंतर भारताने चीनकडे अधिक सावध भूमिकेतून पाहण्यास सुरुवात केली. त्या घटनेत मोठ्या प्रमाणावर सैनिकांचा बळी गेला आणि संबंधांमध्ये मोठी दरी निर्माण झाली. त्यानंतर दोन्ही देशांनी सीमारेषेवरील तणाव कमी करण्यासाठी अनेक फेऱ्यांच्या चर्चा घेतल्या. काही ठिकाणी सैन्य माघारी घेण्याचे (disengagement) करारही झाले आहेत.

२०२४ पासून या प्रक्रियेला अधिक गती मिळाली. दोन्ही देशांनी वास्तविक नियंत्रण रेषेवर (LAC) गस्त पुन्हा सुरू करण्यास सहमती दर्शवली, ज्यामुळे तणाव कमी होण्यास मदत झाली. हे पाऊल दीर्घकाळ चाललेल्या तणावाच्या निराकरणाच्या दिशेने महत्त्वाचे मानले जाते.
SCO बैठकीदरम्यान भारतीय आणि चिनी नेत्यांमध्ये थेट संवाद होणे ही सकारात्मक बाब मानली जाते. २०२५ मध्ये झालेल्या अशाच बैठकीत दोन्ही देशांनी दीर्घकालीन दृष्टीकोनातून संबंध सुधारण्यावर भर दिला होता. यामुळे संबंधांमध्ये ‘थॉ’ (thaw) म्हणजेच हळूहळू सुधारणा होण्याची चिन्हे दिसत आहेत.

तथापि, या सुधारणा मर्यादित आणि सावध स्वरूपाच्या आहेत. सीमावाद, धोरणात्मक स्पर्धा आणि परस्पर अविश्वास हे मुद्दे अजूनही कायम आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, भारत आणि चीन यांचे संबंध “स्थैर्य असले तरी विश्वास नसलेले” अशा अवस्थेत आहेत.
यामुळेच भारत एकीकडे संवाद कायम ठेवत असताना दुसरीकडे रणनीतिक सजगता देखील राखत आहे. बहुपक्षीय मंचांचा वापर करून भारत चीनसोबत संवाद साधतो, पण राष्ट्रीय हितांवर तडजोड न करण्याची भूमिका कायम ठेवतो.
एकूणच, SCO सारख्या मंचांमुळे भारत-चीन संवाद वाढत असला तरी, संबंध पूर्णपणे सामान्य होण्यासाठी अजून वेळ लागणार आहे. गलवाननंतरची दरी भरून काढण्यासाठी दोन्ही देशांना सातत्याने संवाद, विश्वास आणि ठोस कृती यांची आवश्यकता आहे.