हॉर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होणार?

पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जगभराचे लक्ष वेधून घेणाऱ्या हॉर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी महत्त्वाचे संकेत दिले आहेत. इराणसोबत सुरू असलेल्या अणुकराराच्या चर्चांमध्ये सकारात्मक प्रगती होत असल्याचा दावा करत ट्रम्प यांनी सप्टेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती सामान्य होऊ शकते, असे म्हटले आहे. जगातील सर्वाधिक महत्त्वाच्या जलमार्गांपैकी एक असलेल्या या सामुद्रधुनीतून जागतिक तेलपुरवठ्याचा मोठा हिस्सा जात असल्याने या घडामोडींना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

गेल्या काही महिन्यांपासून अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे पश्चिम आशियात अस्थिरतेचे वातावरण निर्माण झाले होते. त्याचा थेट परिणाम हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजवाहतुकीवर झाला आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी चढ-उतार पाहायला मिळाली. अशा परिस्थितीत ट्रम्प यांनी इराणसोबतच्या वाटाघाटींमध्ये काही महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर सहमती होत असल्याचे संकेत दिले आहेत.
हे ही वाचा:
अहमदाबादमध्ये बेकायदेशीर बांगलादेशी घुसखोरांविरोधात मोठी कारवाई

डी. के. शिवकुमार यांनी हातात संविधान घेऊन कर्नाटकच्या मुख्यमंत्रीपदाची घेतली शपथ

ट्रम्प यांच्या मते, या चर्चेचा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील आंतरराष्ट्रीय जहाजवाहतूक पूर्णपणे सुरक्षित आणि सुरळीत करणे. जगातील ऊर्जा पुरवठ्यासाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे या सामुद्रधुनीतील तणाव कमी होणे ही जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी सकारात्मक बाब ठरणार आहे. दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा इराणच्या अणुकार्यक्रमाशी संबंधित आहे. अमेरिका इराणकडून युरेनियम संवर्धनावर कठोर मर्यादा आणण्याची अपेक्षा करत आहे. अण्वस्त्रनिर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या क्षमतेत कपात करणे आणि आंतरराष्ट्रीय निरीक्षणाला सहकार्य करणे या अटी अमेरिकेकडून पुढे करण्यात आल्या आहेत.

तिसरा मुद्दा म्हणजे इराणवरील आर्थिक निर्बंध. अमेरिकेने स्पष्ट केले आहे की केवळ हॉर्मुझ सामुद्रधुनी खुली केल्यामुळे निर्बंध हटवले जाणार नाहीत. इराणने अणुकार्यक्रमाबाबत ठोस आणि विश्वासार्ह पावले उचलल्यानंतरच निर्बंधांमध्ये सवलत देण्याचा विचार केला जाईल. चौथा मुद्दा पश्चिम आशियातील प्रादेशिक सुरक्षेशी संबंधित आहे. इराणने ड्रोन, क्षेपणास्त्र आणि इतर लष्करी कारवायांमध्ये संयम बाळगावा, अशी अमेरिकेची अपेक्षा आहे. या भागातील वाढता संघर्ष केवळ इराण किंवा अमेरिकेसाठीच नव्हे तर संपूर्ण पश्चिम आशियाच्या स्थैर्यासाठी धोकादायक ठरत असल्याचे मत अमेरिकेने व्यक्त केले आहे. पाचवा आणि सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे भविष्यातील व्यापक अणुकराराचा मार्ग मोकळा करणे. दोन्ही देशांमधील दीर्घकालीन मतभेद दूर करून नव्या कराराच्या दिशेने वाटचाल करण्यासाठी सध्याच्या चर्चा निर्णायक मानल्या जात आहेत.

दरम्यान, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून जगातील सुमारे २० टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक होते. त्यामुळे हा मार्ग पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यास जागतिक ऊर्जा बाजाराला मोठा दिलासा मिळू शकतो. तेलाच्या किमतींमधील अस्थिरता कमी होण्यास मदत होईल आणि अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांनाही त्याचा फायदा होईल. त्यामुळे अमेरिका-इराण चर्चेतील पुढील घडामोडींवर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले असून, पश्चिम आशियातील शांतता आणि स्थैर्यासाठी हा करार किती निर्णायक ठरतो, याकडे सर्वांचे लक्ष केंद्रित झाले आहे.