अमेरिका आणि इराण यांच्यात गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेल्या तीव्र तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आता शांततेची मोठी आशा निर्माण झाली आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनी “पुढील काही तासांत जगाला एक चांगली बातमी मिळू शकते” असे विधान केल्याने संभाव्य युद्धविराम आणि शांतता कराराबाबत जागतिक स्तरावर मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे. मध्यपूर्वेत वाढत्या संघर्षामुळे जगभरातील अर्थव्यवस्था, तेल बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय सुरक्षेवर गंभीर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात असताना आता सुरू झालेल्या या गुप्त राजनैतिक हालचालींना अत्यंत महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, अमेरिका, इराण आणि मध्यस्थ म्हणून पाकिस्तान यांच्यात उच्चस्तरीय चर्चा सुरू आहेत. या चर्चांमध्ये होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा पूर्णपणे खुली करणे, परस्पर हल्ले थांबवणे, पुढील ३० ते ६० दिवसांसाठी तात्पुरता युद्धविराम लागू करणे आणि त्यानंतर व्यापक शांतता करारासाठी वाटाघाटी सुरू ठेवणे या मुद्द्यांवर चर्चा सुरू आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेल वाहतूक मार्ग मानली जाते. या मार्गात निर्माण झालेल्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी अस्थिरता निर्माण झाली होती.
हे ही वाचा:
होर्मुझपासून ऊर्जा संकटापर्यंत…
नॉर्वेच्या पत्रकाराच्या ‘त्या’ प्रश्नाला शशी थरूर यांनी दिला ‘करारा जवाब’
व्हाइट हाऊसबाहेर ठार झालेला इसम स्वतःला मानत होता येशूचा अवतार
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही इराणसोबतचा करार अंतिम टप्प्यात असल्याचा दावा केला आहे. या संभाव्य करारामध्ये इराणवरील काही आर्थिक निर्बंध शिथिल करणे, गोठवलेली आर्थिक मालमत्ता मुक्त करणे आणि भविष्यातील आण्विक चर्चेसाठी नवा मार्ग तयार करणे यांचा समावेश असू शकतो. मात्र, इराणच्या युरेनियम साठ्याबाबत अजूनही दोन्ही देशांमध्ये मोठे मतभेद कायम असल्याचे समोर आले आहे. काही अमेरिकी माध्यमांनी इराण युरेनियम हस्तांतरास तयार असल्याचा दावा केला असला तरी इराणने हे वृत्त स्पष्टपणे फेटाळले आहे.
इराणने चर्चेदरम्यान अमेरिकेसमोर काही कठोर अटी ठेवल्या आहेत. तेल निर्यातीवरील निर्बंध हटवणे, आर्थिक निर्बंधांमुळे गोठवलेली मालमत्ता मुक्त करणे आणि अमेरिका किंवा तिच्या सहयोगी देशांकडून कोणताही लष्करी हल्ला होणार नाही याची हमी देण्याची मागणी इराणने केली आहे. त्याबदल्यात इराणही अमेरिकेवर किंवा तिच्या मित्रदेशांवर हल्ला न करण्याचे आश्वासन देण्यास तयार असल्याचे सांगितले जात आहे.
दरम्यान, ब्रिटनसह अनेक पाश्चिमात्य देशांनी या चर्चेकडे आशेने पाहायला सुरुवात केली आहे. विशेषतः होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली राहणे हे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असल्याने या कराराला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
एकूणच, अमेरिका-इराण संघर्षात आता निर्णायक वळण येण्याची चिन्हे दिसत आहेत. युद्धाच्या उंबरठ्यावर पोहोचलेल्या या संघर्षातून आता शांततेचा मार्ग निघणार का, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
