थायलंडमध्ये झालेल्या पुरातत्त्व उत्खननात सुमारे २,००० वर्षे जुनी दोन सोन्याच्या अंगठ्या सापडल्या असून त्यापैकी एका अंगठीवर भारतीय ब्राह्मी लिपीतील शिलालेख आढळल्याने इतिहास संशोधकांमध्ये उत्सुकता निर्माण झाली आहे. या महत्त्वपूर्ण शोधामुळे प्राचीन भारत आणि दक्षिणपूर्व आशियामधील व्यापारी, सांस्कृतिक आणि धार्मिक संबंध अपेक्षेपेक्षा अधिक व्यापक आणि मजबूत असल्याचे नवे पुरावे समोर आले आहेत.
हा शोध थायलंडच्या पेचाबुरी (Phetchaburi) प्रांतातील डॉन याई थॉंग (Don Yai Thong) या नव्याने ओळखल्या गेलेल्या पुरातत्त्वस्थळी लागला. बँकॉकपासून सुमारे १३० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या ठिकाणी सुरू असलेल्या उत्खननादरम्यान मानवी सांगाड्यांसोबत दोन सोन्याच्या अंगठ्या सापडल्या. यावर्षी भातशेतात प्राचीन कांस्य ढोलांचे तुकडे सापडल्यानंतर या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर उत्खनन सुरू करण्यात आले होते.
सापडलेल्या दोन अंगठ्यांपैकी एका अंगठीवर प्राचीन भारतीय ब्राह्मी लिपीतील “पुसारखितस” (Pusarakhitasa) असा शिलालेख कोरलेला आहे. प्राथमिक अभ्यासानुसार याचा अर्थ “पुष्य नक्षत्राच्या संरक्षणाखाली असलेला” असा होतो. भारतीय ज्योतिषशास्त्रात पुष्य नक्षत्र अत्यंत शुभ मानले जाते. दुसरी अंगठी साधी असून तिच्यावर कोणतेही कोरीव काम किंवा लेख आढळलेला नाही.
अंगठ्यांची रचना, त्यावरील ब्राह्मी लिपी आणि त्या मानवी सांगाड्यासोबत सापडल्याच्या आधारे पुरातत्त्व तज्ज्ञांनी हा व्यक्ती प्राचीन भारतीय व्यापारी किंवा वैश्य समाजाशी संबंधित असावा, असा अंदाज व्यक्त केला आहे. त्या काळात भारत आणि दक्षिणपूर्व आशियामधील समुद्री व्यापार अत्यंत सक्रिय होता. त्यामुळे भारतीय व्यापारी या भागात वास्तव्यास असण्याची शक्यता अधिक बळकट झाली आहे.
पुरातत्त्व विभागाच्या मते हा शोध केवळ एका अंगठीचा नसून, प्राचीन काळातील समुद्री व्यापार, सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि भारतीय प्रभावाचा महत्त्वपूर्ण पुरावा आहे. लोखंडयुगात भारतातून व्यापारी समुद्रमार्गे थायलंड, मलेशिया, इंडोनेशिया आणि इतर दक्षिणपूर्व आशियाई प्रदेशांमध्ये नियमित व्यापार करत होते. या व्यापारातून केवळ वस्तूंची नव्हे तर भाषा, लिपी, धर्म आणि संस्कृतीचीही देवाणघेवाण झाली होती.
फेब्रुवारीपासून सुरू असलेल्या उत्खननात आतापर्यंत आठ मानवी सांगाडे, सोन्या-चांदीचे दागिने, कांस्य दागिने, मातीची भांडी आणि धार्मिक विधींमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या वस्तू सापडल्या आहेत. या सर्व वस्तू सुमारे १,५०० ते २,५०० वर्षांपूर्वीच्या लोखंडयुगातील असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. या शोधामुळे त्या काळातील समाजजीवन, व्यापार आणि अंत्यसंस्कार पद्धतीबाबतही महत्त्वाची माहिती मिळण्याची अपेक्षा आहे.
सापडलेल्या दोन्ही अंगठ्या पुढील अभ्यासासाठी फ्रा नाखोन खिरी संग्रहालयात हलविण्यात आल्या आहेत. त्यावर अधिक वैज्ञानिक तपासणी करून त्या कोणत्या कालखंडातील आहेत, त्या व्यक्तीची ओळख काय होती आणि भारताशी त्याचा नेमका संबंध कसा होता, याचा शोध घेतला जाणार आहे.
हे ही वाचा:
होर्मुझ सामुद्रधुनीत दोन व्यापारी जहाजांवर क्षेपणास्त्र हल्ले
१३ देशांची माघार, भारत खामेनींच्या अंत्यसंस्काराला उपस्थित
श्रीराम मंदिर देणगी चोरीप्रकरणी चंपतराय, अनिल मिश्रा यांचे राजीनामे स्वीकारले
लोणावळ्यात पर्यटकांवर निर्बंध! ३१ जुलैपर्यंत कलम १६३ लागू
या शोधामुळे प्राचीन भारताचा समुद्री व्यापार, विशेषतः दक्षिणपूर्व आशियाशी असलेले आर्थिक आणि सांस्कृतिक संबंध, याला आणखी ऐतिहासिक पुष्टी मिळाली आहे. ब्राह्मी लिपी असलेली सोन्याची अंगठी हा केवळ पुरातत्त्वीय शोध नसून, दोन हजार वर्षांपूर्वी भारताचा प्रभाव आणि व्यापारी जाळे किती व्यापक होते, याचा ठोस पुरावा मानला जात आहे.