अमृतसर ते जम्मू, पठाणकोट ते भूज पर्यंत पाकिस्तानचे हल्ले उधळून लावणारा ‘सुदर्शन चक्र’

हवेत शत्रूचे ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रे नष्ट केल्याने भारतीय शहरांचे कोणतेही नुकसान नाही

भारताच्या हवाई क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली ‘सुदर्शन चक्र’ ने अमृतसर ते जम्मू, पठाणकोट ते भूज पर्यंत पाकिस्तानचे हल्ले हाणून पाडून आपली ताकद दाखवून दिली आहे.

शत्रूकडून होणारा कोणताही प्रतिहल्ला रोखण्यासाठी ऑपरेशन ‘सिंदूर’ सुरू झाल्यावर भारताने ही प्रणाली सक्रिय केली होती, ज्यामुळे भारतीय लढाऊ विमानांना ऑपरेशन सुरक्षितपणे पूर्ण करण्यास मदत झाली.

या प्रणालीने शत्रूचे ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट केली, त्यामुळे भारतीय शहरांचे कोणतेही नुकसान झाले नाही.

भारताच्या ऑपरेशन ‘सिंदूर’मुळे अस्वस्थ झालेल्या पाकिस्तानने ८/९ मे रोजी रात्री ८.३० वाजता राजस्थान, जम्मू आणि काश्मीर, पंजाब, गुजरात येथील हवाई दलाच्या हवाई तळांवर ड्रोनने क्षेपणास्त्र हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु भारतीय हवाई संरक्षण प्रणालींनी पाकिस्तानी ड्रोनला रोखले.

पाकिस्तानने सतवारी, सांबा, आरएस पुरा आणि अर्निया सेक्टरमध्ये ८ क्षेपणास्त्रे डागली, परंतु ती सर्व भारतीय हवाई संरक्षण तुकड्यांनी हवेतच निष्क्रिय केली.

जम्मू आणि काश्मीरमधील आंतरराष्ट्रीय सीमेजवळील जम्मू, पठाणकोट आणि उधमपूर येथील लष्करी तळांवर पाकिस्तानने क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन वापरून हल्ला केला, परंतु भारतीय लष्कराच्या हवाई संरक्षण प्रणाली S-400 (सुदर्शन) ने सर्व हल्ले उधळून लावले, त्यामुळे कोणतेही नुकसान झाले नाही. जम्मू आणि काश्मीरमधील उधमपूरमध्ये हवेतच एक पाकिस्तानी ड्रोन पाडण्यात आला.

युक्रेनसोबतच्या युद्धादरम्यान, रशियाने आतापर्यंत भारताला ३ एस-४०० हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र प्रणाली पुरवल्या आहेत, तर दोन प्रणाली अद्याप वितरित झालेल्या नाहीत. चौथी प्रणाली मार्च २०२६ मध्ये आणि पाचवी प्रणाली २०२६ च्या अखेरीस वितरित केली जाईल.

युक्रेन संघर्षामुळे निर्माण झालेल्या पुरवठा साखळीच्या समस्यांमुळे हा दोन वर्षांचा विलंब आहे. भारतीय हवाई दलाने भगवान श्रीकृष्णाच्या शक्तिशाली सुदर्शन चक्राच्या नावावरून एस-४०० ला ‘सुदर्शन चक्र’ असे नाव दिले आहे.

भारतीय एस-४०० हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्रे २० किलोमीटर, ३० किलोमीटर आणि ६० किलोमीटर उंचीवर मारा करू शकतात आणि हवेतच शत्रूच्या क्षेपणास्त्रांना नष्ट करू शकतात. ही प्रणाली एकाच वेळी ८० शत्रूंच्या क्षेपणास्त्रांना किंवा हवाई हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देण्यास सक्षम आहे.

चीन आणि पाकिस्तानकडून असलेला धोका पाहता, भारताला शक्तिशाली रशियन हवाई संरक्षण प्रणाली S-400 ची नितांत आवश्यकता होती.

भारताने रशियासोबत ३५ हजार कोटी रुपयांना पाच हवाई संरक्षण प्रणाली S-400 खरेदी करण्याचा करार केला होता, ज्याला रशिया आणि भारताच्या संरक्षण मंत्र्यांनी ०६ डिसेंबर २०२१ रोजी अंतिम रूप दिले.

भारताच्या संरक्षण ताफ्यात समाविष्ट असलेल्या या रशियन संरक्षण प्रणालीमुळे संपूर्ण जग घाबरले आहे. ही प्रणाली तिच्या क्षेपणास्त्रांसह शत्रूचे बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रे, लढाऊ विमाने ४०० किमी पर्यंत नष्ट करते.

अंतरापर्यंत विनाश घडवू शकते. हे क्षेपणास्त्र जमिनीपासून १०० फूट उंचीवरून उडणाऱ्या धोक्यांना ओळखण्यास आणि त्यांच्यावर हल्ला करण्यास सक्षम आहे.

भारताने पूर्व आणि उत्तर सीमेवर दोन एस-४०० स्क्वॉड्रन तैनात केले आहेत. तिसरे स्क्वॉड्रन पंजाबमध्ये अशा प्रकारे तैनात करण्यात आले आहे की ते पाकिस्तान सीमेसह उत्तर आणि पश्चिम भागांना व्यापेल.