भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षमतेला मोठी चालना देत, भारताच्या सी-२९५ लष्करी विमानाने आपले पहिले उड्डाण यशस्वीरित्या पूर्ण केल्याची पुष्टी भारतीय हवाई दलाने (आयएएफ) केली. हवाई दलाने विमानाच्या यशस्वी पहिल्या उड्डाणामागील संपूर्ण टीमचे अभिनंदन केले. “ही कामगिरी भारताच्या वाढत्या एरोस्पेस क्षमतांना बळकटी देते आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’च्या संकल्पनेअंतर्गत स्वदेशी संरक्षण क्षमता वाढवण्याच्या भारतीय हवाई दलाच्या वचनबद्धतेवर जोर देते,” असे भारतीय हवाई दलाने एका संदेशात म्हटले आहे.
भारतीय हवाई दल सुमारे २१,९३५ कोटी रुपये खर्च करून ५६ सी-२९५ विमाने खरेदी करण्याच्या प्रक्रियेत आहे. यापैकी ४० विमाने टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स लिमिटेड (TASL) द्वारे एअरबसच्या सहकार्याने गुजरातच्या वडोदरा येथील फायनल असेम्ब्ली लाईन (FAL) सुविधेत एकत्र केली जातील, जी देशातील पहिली खाजगी क्षेत्रातील लष्करी विमान असेम्ब्ली सुविधा आहे.
“हे पहिले चाचणी उड्डाण विमानाच्या उत्पादनोत्तर चाचणी प्रक्रियेतील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. भारतात तयार होणाऱ्या ४० विमानांपैकी हे पहिले विमान असल्याने, या चाचणी उड्डाणामुळे या वर्षी भारतीय हवाई दलाला पहिले ‘मेड इन इंडिया’ सी-२९५ विमान सुपूर्द करण्याच्या कार्यक्रमाच्या उद्दिष्टाला चालना मिळाली आहे. भारत सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ संकल्पनेत महत्त्वपूर्ण बदल घडवणारा सी-२९५ इंडिया कार्यक्रम, हे खाजगी क्षेत्राद्वारे भारतात लष्करी विमान तयार होण्याचे पहिले उदाहरण आहे. या कार्यक्रमाची प्रगती एअरबस, टाटा ॲडव्हान्स्ड सिस्टीम्स लिमिटेड आणि देशभरात विमानाचे भाग तयार करणाऱ्या अनेक भारतीय एमएसएमईंच्या (MSMEs) स्थिर आणि समर्पित कार्याचे फलित आहे,” असे एअरबस डिफेन्सने ‘एक्स’वर लिहिले आहे.
भारताने सप्टेंबर २०२१ मध्ये एअरबस डिफेन्स अँड स्पेस (स्पेन) सोबत भारतीय हवाई दलासाठी (IAF) ५६ सी-२९५ मेगावॅट मध्यम सामरिक वाहतूक विमाने खरेदी करण्याकरिता २१,९३५ कोटी रुपयांचा एक ऐतिहासिक करार केला. या करारानुसार, यापैकी ४० विमानांची निर्मिती भारतात होणार होती. भारत सरकारने अनेक वर्षे केलेल्या मूल्यांकन आणि वाटाघाटींनंतर हा करार अखेर २० सप्टेंबर २०२१ रोजी पूर्ण झाला. हा करार भारताच्या “सामरिक भागीदारी” मॉडेलअंतर्गत तयार करण्यात आला होता, जे संरक्षण उत्पादनात खाजगी क्षेत्राच्या सहभागाला प्रोत्साहन देते.
गेल्या वर्षी एअरबसने स्पेनमधील सेव्हिल येथील आपल्या अंतिम असेंब्ली लाईनमधून १६ सी-२९५ विमाने ‘फ्लाय-अवे’ स्थितीत वितरित केली होती. उर्वरित ४० विमानांचे उत्पादन आणि असेंब्ली टीएएसएल (TASL) कंपनीद्वारे वडोदरा एफएएल (FAL) सुविधेत एका औद्योगिक भागीदारीअंतर्गत केली जाईल. विशेष म्हणजे, वडोदरा एफएएलचे उद्घाटन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि स्पेनचे पंतप्रधान पेड्रो सांचेझ यांच्या हस्ते ऑक्टोबर २०२४ मध्ये संयुक्तपणे करण्यात आले होते.
भारतीय हवाई दलाच्या १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून सेवेत असलेल्या जुन्या एव्ह्रो ७४८ विमानांच्या ताफ्याच्या जागी सी-२९५ विमानांची आवश्यकता होती. ही विमाने एएन-३२ विमानांची जागाही घेतील, ज्यांचे भूतकाळात अनेक अपघात झाले आहेत. एएन-३२ हे ईशान्य भारतातील अवघड भूभागात उड्डाण करण्यास योग्य नाही आणि सी-२९५ चीन सीमेजवळ महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावेल.
भारतीय हवाई दल (IAF) सध्या ५७ हॉकर सिडले एचएस ७४८ विमानांचे संचालन करते, जी मूळतः ब्रिटिश कंपनी ॲवरोने डिझाइन केली होती आणि भारतात एचएएल (HAL) द्वारे परवान्याअंतर्गत उत्पादित केली गेली होती. तथापि, भारतीय हवाई दल ही विमाने टप्प्याटप्प्याने सेवेतून बाहेर काढत आहे. विशेष म्हणजे, एचएएलने एचएस ७४८ ॲवरो विमानांच्या ताफ्याचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी तो अपग्रेड करण्याचा प्रस्ताव दिला होता, परंतु भारतीय हवाई दलाने तो नाकारला. हा प्रस्ताव नाकारण्याचे कारण असे होते की, या विमानांमध्ये आधुनिक लष्करी वाहतूक विमानांसाठी आवश्यक असलेल्या महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्यांची कमतरता होती. उदाहरणार्थ, ॲवरो विमानात मागील रॅम्प दरवाजा नसल्यामुळे, त्याचा वापर लॉजिस्टिकल सपोर्टसाठी लष्करी उपकरणे वाहून नेण्यासाठी केला जाऊ शकत नाही आणि त्याचा वापर प्रामुख्याने सैन्य आणि व्हीव्हीआयपींच्या वाहतुकीसाठीच केला गेला आहे.
हे ही वाचा:
अमेरिकेच्या लष्करी कारवायांनंतर होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद!
“आम्हाला निवडा किंवा अभिषेक बॅनर्जींना”
‘लँड जिहाद’विरोधात मुंबईत ॲक्शन; १४ एकर जमिनीवरील अतिक्रमणांवर बुलडोझर
पश्चिम बंगालमधील खासगी शाळेतून १.४४ कोटी रुपये जप्त
सी-२९५ विमान या गरजेला योग्य ठरते. हे ५-१० टन क्षमतेचे आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेले, दोन टर्बोप्रॉप इंजिन असलेले वाहतूक विमान आहे. या विमानात जलद प्रतिसादासाठी आणि सैनिक व माल पॅराशूटद्वारे खाली उतरवण्यासाठी मागच्या बाजूला एक रॅम्प दरवाजा आहे. सी-२९५ विमानांच्या सर्व ५६ तुकड्यांचा समावेश झाल्यानंतर, भारतीय हवाई दल (IAF) या विमानाचे सर्वात मोठे चालक बनेल.
भारत सध्या अनेक विविध लष्करी वाहतूक विमानांचा वापर करतो. ब्रिटिश बनावटीचे एचएस ७४८ ॲवरो आणि युक्रेन-निर्मित एएन-३२ या विमानांव्यतिरिक्त, भारतीय हवाई दल सोव्हिएत-निर्मित इल्युशिन आयएल-७६, आणि अमेरिकन मोठी वाहतूक विमाने बोईंग सी-१७ ग्लोबमास्टर व सी-१३०जे सुपर हरक्यूलिस यांचा वापर करते.
