भारतात एआय ऑर्बिटल डेटा सेंटर सॅटेलाइट विकसित करण्यासाठी स्पेस-टेक कंपनी पिक्सेल आणि एआय स्टार्टअप सर्वम एआय (Sarvam AI) यांनी भागीदारी केली आहे. ही माहिती दोन्ही कंपन्यांनी दिली आहे. या भागीदारीअंतर्गत पिक्सेल ‘पाथफाइंडर’ सॅटेलाइटचे डिझाइन, निर्मिती, प्रक्षेपण आणि संचालन करेल, तर सर्वम एआय तंत्रज्ञानाचा पाया पुरवेल. यामुळे ऑनबोर्ड चालणाऱ्या फुल-स्टॅक लँग्वेज मॉडेलद्वारे थेट कक्षेत प्रशिक्षण आणि अंदाज करणे शक्य होईल.
२०० किलोग्राम श्रेणीतील ‘पाथफाइंडर’ सॅटेलाइट २०२६ च्या चौथ्या तिमाहीपर्यंत कक्षेत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. हे अंतराळाधारित संगणन क्षमतांना गती देण्यासाठी दोन्ही कंपन्यांचे प्रयत्न दर्शवते. कमी क्षमतेच्या प्रोसेसरवर अवलंबून असलेल्या पारंपरिक सॅटेलाइट्सच्या तुलनेत, या सॅटेलाइटमध्ये डेटा सेंटर-स्तरीय जीपीयू वापरले जाणार आहेत. त्यामुळे अंतराळातच उच्च-कार्यक्षमता संगणन (high-performance computing) शक्य होईल.
या सॅटेलाइटमध्ये पिक्सेलचा अत्याधुनिक हायपरस्पेक्ट्रल इमेजिंग कॅमेरा बसवला जाणार आहे. त्यामुळे हा सॅटेलाइट उच्च-रिझोल्यूशन हायपरस्पेक्ट्रल डेटा संकलित करून कक्षेतच प्रगत एआय मॉडेल्सद्वारे त्याचे विश्लेषण करू शकणाऱ्या पहिल्या सॅटेलाइट्सपैकी एक ठरणार आहे. यामुळे पृथ्वीवर मोठ्या प्रमाणात कच्चा डेटा पाठवण्याची गरज कमी होईल. परिणामी रिअल-टाइम माहिती, जलद निर्णयप्रक्रिया आणि पर्यावरण निरीक्षण, संसाधन व्यवस्थापन व पायाभूत सुविधांच्या देखरेखीमध्ये याचा उपयोग होऊ शकतो.
पिक्सेलचे सीईओ Awais Ahmed यांनी सांगितले की ऊर्जा, जमीन आणि विस्ताराशी संबंधित मर्यादांमुळे ऑर्बिटल डेटा सेंटर ही नवी दिशा ठरते. सौरऊर्जेवर चालणारी आणि डेटा स्रोतांच्या जवळ असलेली ही प्रणाली अनेक अडचणी दूर करू शकते.
हे ही वाचा:
आसाम काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष गौरव गोगोईंची हार
तिरुवनंतपुरममध्ये भाजपने तीन विधानसभा जागा जिंकल्या
तामिळनाडूमधील कोलाथूरमध्ये मुख्यमंत्री स्टॅलिन पराभूत
भारत- श्रीलंकेतील सागरी सहकार्य बळकटीकरणासाठी INS Sindhukesari कोलंबोत
सर्वमचे सीईओ Pratyush Kumar यांनी सांगितले की या भागीदारीमुळे कंपनीचा स्वदेशी एआय प्लॅटफॉर्म पृथ्वीपलीकडे अंतराळात विस्तारेल. त्यामुळे भारतात विकसित एआय मॉडेल्स परदेशी क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चरवर अवलंबून न राहता स्वतंत्रपणे कार्य करू शकतील. त्यांनी यावर भर दिला की कक्षेत स्वदेशी बुद्धिमत्ता विकसित करणे ही तांत्रिक सार्वभौमत्वाची गुरुकिल्ली आहे.
या मोहिमेदरम्यान कठीण अंतराळ वातावरणात रिअल-टाइम एआय अंदाज, ऊर्जा व्यवस्थापन, तापमान नियंत्रण आणि डेटा प्रक्रियेची चाचणी केली जाणार आहे. यामुळे भविष्यातील एआय ऑर्बिटल डेटा सेंटर सिस्टम्ससाठी भक्कम पाया तयार होईल. हा सॅटेलाइट पिक्सेलच्या आगामी ‘गिगापिक्सेल’ सुविधेत तयार केला जाणार असून, ती सुविधा १०० सॅटेलाइट्सपर्यंत उत्पादन वाढवण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे.
