भारतीय रेल्वेमध्ये आर्थिक वर्ष २०२५- २६ दरम्यान ७४१ कोटी प्रवाशांनी प्रवास केला असून ब्रॉड गेज नेटवर्कपैकी ९९.६ टक्के भागाचे विद्युतीकरण पूर्ण झाले आहे. दररोज सुमारे २५,००० गाड्या चालवल्या जात असल्याची माहिती सरकारने दिली. अधिकृत निवेदनानुसार, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात एकूण उत्पन्न वाढून सुमारे ८०,००० कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे. एकूण मालवाहतूक १,६७० मिलियन टन (एमटी)पर्यंत वाढली आहे.
२०१४ पर्यंत भारतातील रेल्वे नेटवर्कपैकी केवळ २० टक्के भाग विद्युतीकृत होता, ज्यामुळे कार्यक्षमता मर्यादित होती आणि डिझेलवरील अवलंबित्व जास्त होते. मार्च २०२६ पर्यंत ६९,८७३ रूट किलोमीटर (आरकेएम)चे विद्युतीकरण झाले आहे, जे २०१४ मध्ये २१,८०१ आरकेएम होते. सरकारने सांगितले की, रेल्वे विद्युतीकरणामुळे २०२४-२५ मध्ये सुमारे १८० कोटी लिटर डिझेलची बचत झाली, ज्यामुळे कच्च्या तेलाच्या आयातीत घट झाली आणि सुमारे ६,००० कोटी रुपयांची बचत झाली. देशातील विद्युतीकरणाचा स्तर आता ब्रिटन (३९ टक्के), रशिया (५२ टक्के) आणि चीन (८२ टक्के) यांच्यापेक्षा जास्त आहे.
‘कवच’ स्वयंचलित ट्रेन सुरक्षा प्रणाली ३,१०० किलोमीटरहून अधिक मार्गांवर सुरू झाली असून, अतिरिक्त २४,४०० किलोमीटर मार्गांवर तिची अंमलबजावणी सुरू आहे. व्हिडिओ सर्व्हेलन्स सिस्टीम (VSS)चा विस्तार १,८७४ रेल्वे स्थानकांपर्यंत करण्यात आला असून, प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी एआय-आधारित विश्लेषण आणि चेहरा ओळख तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.
इंटिग्रेटेड पॅसेंजर इन्फॉर्मेशन सिस्टीम (IPIS), जी नॅशनल ट्रेन इन्क्वायरी सिस्टीम (NTES)शी जोडलेली आहे, ती १,४०५ स्थानकांवर लागू करण्यात आली आहे, ज्यामुळे वेळेवर घोषणा आणि प्रवाशांशी अधिक प्रभावी संवाद साधता येत आहे. निवेदनात म्हटले आहे की, “गेल्या दशकात ट्रॅक पायाभूत सुविधांना धोरणात्मकरीत्या बळकटी देण्यात आली आहे.” २०१४ ते २०२६ दरम्यान एकूण ५४,६०० किलोमीटर रेल्वे ट्रॅकचे नूतनीकरण करण्यात आले, ज्यामुळे विश्वसनीयता आणि कार्यक्षमता सुधारली आहे.
हे ही वाचा:
भारत- अमेरिका जेट इंजिन करार; तंत्रज्ञान हस्तांतरण करण्यावर भर
पाकिस्तानात सिरिंजचा पुनर्वापर; ३३१ मुलांना HIV संसर्ग
होर्मुझमधील अमेरिकेच्या नाकेबंदीनंतर मेथनॉल वाहून नेणाऱ्या टँकरने घेतला यू-टर्न
अमरावती अश्लील व्हिडिओ प्रकरणी मुख्य आरोपीच्या घरावर बुलडोझर कारवाई
११० किमी प्रतितासपेक्षा जास्त वेग सहन करणाऱ्या ट्रॅकची लांबी ३१,४४५ किमीवरून वाढून ८५,००० किमीपेक्षा अधिक झाली आहे, ज्यामुळे रेल्वे संचालन अधिक वेगवान आणि कार्यक्षम झाले आहे. जानेवारी २०२६ मध्ये सुरू झालेल्या वंदे भारत स्लीपर सेवेमध्ये पहिल्या तीन महिन्यांत ११९ फेऱ्यांमध्ये १.२१ लाख प्रवाशांनी प्रवास केला.
२०२५-२६ या आर्थिक वर्षात वंदे भारत एक्सप्रेस नेटवर्कवर सुमारे ३.९८ कोटी प्रवाशांनी प्रवास केला, जे प्रवासी वापरातील मोठी वाढ दर्शवते. सुरुवातीपासून आतापर्यंत वंदे भारत एक्सप्रेसने १ लाख फेऱ्यांमध्ये ९.१ कोटीहून अधिक प्रवाशांची वाहतूक केली आहे.
कमी आणि मध्यम उत्पन्न गटातील कुटुंबांना परवडणारा प्रवास उपलब्ध करून देण्यासाठी भारतीय रेल्वेने ‘अमृत भारत एक्सप्रेस’ सुरू केली आहे. या पूर्णपणे नॉन-एसी आधुनिक गाड्या असून, परवडणाऱ्या दरात आराम आणि सुरक्षितता वाढवण्यासाठी त्यांची रचना करण्यात आली आहे. १८ मार्च २०२६ पर्यंत भारतीय रेल्वे नेटवर्कवर ६० अमृत भारत एक्सप्रेस सेवा सुरू आहेत.
