मराठी रंगभूमीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री, दिग्दर्शिका आणि भारतीय समांतर चित्रपटसृष्टीतील प्रभावी व्यक्तिमत्त्व विजया मेहता यांचे प्रदीर्घ आजारानंतर मंगळवारी, ३० जून रोजी त्यांच्या राहत्या घरी निधन झाले. त्या ९१ वर्षांच्या होत्या.
४ नोव्हेंबर १९३४ रोजी जन्मलेल्या ‘विजया जयवंत’ या नंतर विजया मेहता झाल्या. त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पदवी शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर प्रख्यात रंगकर्मी इब्राहिम अल्काझी आणि आदी मर्झबान यांच्याकडे रंगभूमीचे प्रशिक्षण घेतले. त्यानंतर त्यांनी डॉ. श्रीराम लागू, अरविंद देशपांडे आणि ज्येष्ठ नाटककार विजय तेंडुलकर यांच्या सहकार्याने ‘रंगायन’ या नाट्यसंस्थेची सह-स्थापना केली.
रंगभूमीवर प्रेमाने ‘बाई’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विजया मेहता यांनी पुढील दोन दशकांत मराठी नाट्यविश्वावर अमीट ठसा उमटवला. त्यांनी दिग्दर्शित केलेले ‘एक शून्य बाजीराव’ हे नाटक भारतीय रंगभूमीतील मैलाचा दगड मानले जाते. याशिवाय त्यांनी भारत-जर्मनी संयुक्त नाट्यप्रकल्पांमध्येही महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. ‘बॅरिस्टर’, ‘हमीदाबाईची कोठी’, ‘मदर’ आणि ‘शकुंतल’ ही त्यांची गाजलेली नाटके आजही विशेष स्मरणात आहेत.
१९८० च्या दशकात त्यांनी चित्रपटसृष्टीतही यशस्वी पाऊल ठेवले. अभिनेत्री, लेखिका आणि दिग्दर्शिका म्हणून त्यांनी ‘रावसाहेब’ (१९८६) आणि ‘पेस्टनजी’ (१९८८) यांसारख्या चित्रपटांचे दिग्दर्शन केले. तसेच दिग्दर्शक गोविंद निहलानी यांच्या ‘कलयुग’ (१९८२) आणि ‘पार्टी’ (१९८४) या चित्रपटांमध्ये त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका साकारल्या. पार्टी या चित्रपटातील उत्कृष्ट अभिनयासाठी त्यांना एशिया पॅसिफिक फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला होता.
हे ही वाचा:
30 जून ठाकरेंचं पतन आणि सचिन अहीर
हा प्रयोग भारतासाठी गेम चेंजर ठरणार…
मेसी-रोनाल्डोसारखी प्रतिस्पर्धा पुन्हा होणार नाही!
रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीतील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल त्यांना अनेक सन्मानांनी गौरविण्यात आले. १९८६ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले, तर ‘रावसाहेब’ चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला.
विजया मेहता यांच्या निधनानंतर अभिनेते अनुपम खेर, निर्माता रॉनी स्क्रुवाला यांच्यासह चित्रपट आणि रंगभूमीतील अनेक मान्यवरांनी शोक व्यक्त केला आहे.
पंतप्रधान मोदींकडून भावांजली
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही समाजमाध्यम ‘एक्स’वरील संदेशातून त्यांना श्रद्धांजली अर्पण केली. भारतीय संस्कृती आणि चित्रपटविश्वातील त्या आपल्या क्षेत्रातील सर्वोच्च स्थानावर असलेल्या नाट्यकर्मी होत्या, असे सांगत त्यांनी आधुनिक मराठी रंगभूमीच्या विकासातील त्यांचे योगदान आणि कलात्मक उत्कृष्टतेसाठीची त्यांची आयुष्यभराची निष्ठा यांचे कौतुक केले.
पंतप्रधानांनी आपल्या संदेशात म्हटले आहे, “सौ. विजया मेहता यांच्या निधनाने अत्यंत दुःख झाले आहे. भारतीय संस्कृती आणि चित्रपटसृष्टीतील एक महान व्यक्तिमत्त्व म्हणून त्यांचे कायम स्मरण राहील. त्यांच्या कार्याने अनेक पिढ्यांना प्रेरणा दिली आहे. त्यांच्या कुटुंबीयांप्रती आणि संपूर्ण कलाविश्वाप्रती मी मनःपूर्वक संवेदना व्यक्त करतो.”
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आपल्या शोकसंदेशात पुढे म्हटले, “आधुनिक मराठी रंगभूमीच्या त्या अग्रणी शिल्पकार होत्या. त्यांच्या सर्जनशीलतेने आणि कलात्मक उत्कृष्टतेप्रती असलेल्या निष्ठेने मराठी रंगभूमीला नवी दिशा दिली. त्यांच्या कार्यातून अनेक पिढ्यांतील अभिनेते, दिग्दर्शक आणि नाट्यरसिकांना प्रेरणा मिळाली. या दुःखाच्या क्षणी त्यांच्या कुटुंबीयांप्रती, चाहत्यांप्रती आणि संपूर्ण कलाविश्वाप्रती माझ्या मनःपूर्वक संवेदना. ॐ शांती.”
‘बाई’ या नावाने संपूर्ण मराठी रंगभूमीवर प्रेमाने ओळखल्या जाणाऱ्या विजया मेहता या आधुनिक भारतीय रंगभूमीच्या अग्रणी दिग्दर्शिका, अभिनेत्री आणि निर्मात्या होत्या. आधुनिक मराठी नाट्यचळवळीला नवी दिशा देण्यात त्यांचे मोलाचे योगदान होते.
मराठी रंगभूमीच्या एका युगाचा अंत : फडणवीस
महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ज्येष्ठ रंगकर्मी, दिग्दर्शिका आणि अभिनेत्री विजया मेहता यांच्या निधनाबद्दल शोक व्यक्त करत म्हटले की, त्यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमीच्या एका युगाचा अंत झाला आहे.
मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या शोकसंदेशात म्हटले की, विजया मेहता यांनी अभिनेत्री, दिग्दर्शिका आणि निर्माती म्हणून केलेल्या कार्यातून रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीत स्वतंत्र आणि मानाचे स्थान निर्माण केले. ते म्हणाले की, अभिनेत्री म्हणून ओळख निर्माण केल्यानंतर त्यांनी अनेक गाजलेल्या नाटकांचे दिग्दर्शन केले आणि रंगभूमीवरील कलाकारांच्या अनेक पिढ्यांना मार्गदर्शन केले. चित्रपट क्षेत्रातील त्यांच्या कामाचेही मोठे कौतुक झाले.
मुख्यमंत्री म्हणाले, “विजया मेहता यांचे निधन म्हणजे सादरीकरण कलाविश्वातील एका महत्त्वपूर्ण पर्वाचा अंत आहे.”
मेहता यांच्या कुटुंबीयांप्रती संवेदना व्यक्त करत फडणवीस म्हणाले की, या दुःखाच्या प्रसंगी ते त्यांच्या कुटुंबियांसोबत आहेत. मराठी रंगभूमीला नवी दिशा देण्यात मोलाची भूमिका बजावणाऱ्या विजया मेहता यांचे मंगळवारी रात्री वयोमानामुळे उद्भवलेल्या आजारांमुळे निधन झाले. त्या ९२ वर्षांच्या होत्या.
